Hemoroidy – objawy, leczenie domowe i kiedy iść do lekarza

Hemoroidy (guzki krwawnicze) to poduszki z naczyń krwionośnych i tkanki łącznej, które znajdują się w kanale odbytu i u każdego człowieka są częścią prawidłowej budowy. O chorobie hemoroidalnej mówimy wtedy, gdy powiększą się, zaczną krwawić, wypadać lub powodować inne dolegliwości. To bardzo częsty problem, a większość przypadków da się opanować bez operacji.

Najbardziej typowy objaw to jasnoczerwona krew na papierze toaletowym lub kapiąca po wypróżnieniu, zwykle bez bólu. Hemoroidy łatwo jednak pomylić z innymi chorobami odbytu, a niektóre z nich są poważne, dlatego krwawienie z odbytu zawsze warto skonsultować.

Jak wyglądają objawy hemoroidów?

Dolegliwości zależą od tego, czy guzki znajdują się wewnątrz kanału odbytu (hemoroidy wewnętrzne), czy tuż przy jego brzegu (zewnętrzne). Najczęściej występują:

• świeża, jasnoczerwona krew po wypróżnieniu – na papierze, na powierzchni stolca lub w muszli,
• uczucie niepełnego wypróżnienia i parcia,
• swędzenie, pieczenie i wilgoć w okolicy odbytu,
• uczucie obecności guzka lub wypadanie guzków podczas parcia,
• dyskomfort przy siedzeniu; silny ból nie jest typowy dla zwykłych hemoroidów wewnętrznych.

Hemoroidy wewnętrzne same rzadko bolą, bo w tej części odbytu jest mało zakończeń czuciowych. Ból pojawia się, gdy guzek jest zewnętrzny, uciśnięty lub dojdzie do powikłania.

Stopnie zaawansowania hemoroidów wewnętrznych

Stopień	Co się dzieje
I	Guzki powiększone, mogą krwawić, ale nie wypadają na zewnątrz.
II	Wypadają podczas parcia, po czym same się cofają.
III	Wypadają i trzeba je cofnąć palcem.
IV	Wypadnięte na stałe, nie dają się cofnąć.

Co powoduje hemoroidy?

Bezpośrednią przyczyną jest podwyższone ciśnienie w naczyniach okolicy odbytu i osłabienie tkanek podporowych. Sprzyjają temu:

• przewlekłe zaparcia i silne parcie na stolec (zaparcia – przyczyny i objawy),
• długotrwałe siedzenie, także na toalecie,
• ciąża i poród, ze względu na ucisk macicy i zmiany hormonalne,
• przewlekła biegunka,
• otyłość, dźwiganie ciężarów,
• niedobór błonnika w diecie,
• wiek – z czasem tkanki podporowe słabną, a skłonność może być też rodzinna.

Nie ma natomiast dowodów, że hemoroidy „biorą się z nerwów" lub z jedzenia ostrych potraw, choć ostre przyprawy mogą u niektórych nasilać pieczenie przy wypróżnianiu.

Hemoroidy w ciąży i po porodzie

W ciąży hemoroidy są częste, zwłaszcza w trzecim trymestrze, a także tuż po porodzie. Zwykle łagodnieją samoistnie w ciągu kilku tygodni po porodzie. W tym czasie najważniejsze jest zapobieganie zaparciom: błonnik, płyny, ruch. Maści i czopki stosowane w ciąży powinien dobierać lekarz lub farmaceuta, bo nie każdy preparat jest bezpieczny. Wskazówki dotyczące wypróżnień w tym okresie znajdziesz w artykule Zaparcia w ciąży. Po porodzie dolegliwości są częste także z powodu parcia podczas porodu, a o tym, co dzieje się w czasie połogu, piszemy w artykule Połóg – jak wygląda, ile trwa i kiedy zgłosić się do lekarza.

Jak leczyć hemoroidy w domu?

Przy niewielkich dolegliwościach postępowanie domowe jest podstawą leczenia. Jego celem jest zmiękczenie stolca i zmniejszenie parcia.

• Błonnik i płyny – zwiększ ilość błonnika w diecie (dieta bogata w błonnik) i pij regularnie wodę. Dobre efekty daje łuska nasion babki płesznik, przyjmowana z dużą ilością płynu.
• Nawyki toaletowe – nie przyciskaj na siłę, nie siedź na toalecie dłużej niż kilka minut, nie odkładaj potrzeby wypróżnienia.
• Higiena – po wypróżnieniu myj okolicę odbytu letnią wodą, osuszaj dotykiem, unikaj tarcia suchym papierem i perfumowanych wilgotnych chusteczek.
• Ciepłe nasiadówki – kilka–kilkanaście minut w ciepłej (nie gorącej) wodzie łagodzi ból i napięcie mięśni; nie leczą jednak przyczyny.
• Ruch – codzienny spacer pobudza jelita; unikaj długiego siedzenia.

Domowe metody z zastosowaniem np. okładów z ziół czy nasiadówek ziołowych mogą przynosić ulgę, lecz brakuje wiarygodnych badań potwierdzających ich wpływ na sam przebieg choroby. Rumianek lub kora dębu bywają stosowane jako łagodzące, ale nie zastąpią diagnostyki. Szczegółowe informacje o postępowaniu przy zaparciach znajdziesz w artykule Zaparcia – leczenie.

Maści, czopki i leki doustne

W aptekach dostępnych jest wiele preparatów miejscowych. Zawierają zwykle środki znieczulające (np. lidokainę), osłaniające, a niektóre krótkotrwale glikokortykosteroidy o działaniu przeciwzapalnym. Łagodzą objawy, ale nie usuwają guzków. Preparaty ze sterydem nie powinny być stosowane dłużej niż kilka dni, bo mogą uszkadzać skórę i błonę śluzową. Wybór leku najlepiej skonsultować z farmaceutą lub lekarzem, szczególnie w ciąży.

Do leczenia doustnego stosuje się też flawonoidy roślinne (np. diosmina). Badania wskazują na pewien wpływ na krwawienie i objawy, jednak skala korzyści jest umiarkowana. Nie zastępują zmian nawyków ani leczenia zabiegowego.

Leczenie zabiegowe

Gdy leczenie zachowawcze nie wystarcza lub hemoroidy są zaawansowane, lekarz proponuje zabieg. W zależności od stopnia choroby są to między innymi:

• założenie opaski gumowej na guzek, który następnie obumiera (stosowane przy hemoroidach I–III stopnia),
• skleroterapia, czyli wstrzyknięcie środka obliterującego naczynia,
• zabiegi z użyciem koagulacji, np. podczerwienią,
• operacyjne usunięcie guzków (hemoroidektomia) – dla zaawansowanych przypadków; skuteczne, ale z dłuższym okresem gojenia.

Wybór metody zależy od stopnia choroby, objawów i preferencji pacjenta. Zabiegi wykonuje się zwykle w znieczuleniu miejscowym lub w ramach krótkiej hospitalizacji. Nawroty są możliwe, zwłaszcza jeśli nie zmieni się nawyków.

Czy hemoroidy są groźne?

Same hemoroidy nie są groźne dla życia i nie zamieniają się w nowotwór. Bywają jednak uciążliwe, a niekiedy prowadzą do powikłań. Najczęstsze to przewlekłe, niewielkie krwawienie, które z czasem może spowodować niedokrwistość z niedoboru żelaza, oraz ból i dyskomfort utrudniający codzienne funkcjonowanie. Rzadsze powikłania to zakrzep w hemoroidzie zewnętrznym i uwięźnięcie wypadniętego guzka.

Zakrzepica hemoroidu zewnętrznego

Zakrzep w hemoroidzie zewnętrznym powoduje nagły, silny ból i twardy, sinawy guzek przy odbycie. Bolesność zwykle jest największa w ciągu pierwszych dwóch–trzech dni, a potem stopniowo słabnie. Wiele zakrzepów wchłania się samoistnie. Gdy ból jest bardzo silny, lekarz może zdecydować o nacięciu lub wycięciu zakrzepu, najlepiej wykonanym w pierwszych dniach choroby. Samodzielne nacinanie guzka jest niebezpieczne i nie wolno go wykonywać.

Czy to na pewno hemoroidy? Z czym je pomylić?

Krew w stolcu i dolegliwości odbytu mogą mieć inne przyczyny: szczelinę odbytu, przetokę, stany zapalne jelit (zapalenie jelit), polipy, a także raka jelita grubego lub odbytu. Z tego powodu nie należy zakładać, że każde krwawienie to hemoroidy. Poniższa tabela pomaga uporządkować najczęstsze różnice, ale nie zastępuje badania.

Problem	Typowe objawy
Hemoroidy wewnętrzne	jasnoczerwona krew po wypróżnieniu, zwykle bez bólu, czasem wypadanie guzków
Hemoroidy zewnętrzne z zakrzepem	nagły ból, twardy guzek przy odbycie
Szczelina odbytu	ostry, piekący ból podczas i po wypróżnieniu, smuga krwi na papierze
Przetoka lub ropień okolicy odbytu	ból, obrzęk, wydzielina ropna, gorączka
Polip lub nowotwór jelita grubego	krew w stolcu lub zmieszana ze stolcem, zmiana rytmu wypróżnień, chudnięcie, niedokrwistość
Choroba zapalna jelit	biegunka z krwią i śluzem, bóle brzucha, parcie na stolec

Jak lekarz rozpoznaje hemoroidy?

Rozpoznanie opiera się na rozmowie i badaniu. Lekarz pyta o objawy, rytm wypróżnień i nawyki, ogląda okolicę odbytu, a następnie bada odbyt i odbytnicę palcem. Do oceny wnętrza kanału odbytu służy krótkie badanie z użyciem wziernika, czyli anoskopia. Choć badania te wiele osób krępują, są szybkie i zwykle niezbyt bolesne.

Jeśli występują objawy alarmowe, krwawienie wystąpiło po raz pierwszy po 40.–50. roku życia, w rodzinie był rak jelita grubego albo stwierdzono niedokrwistość, lekarz zleci także badanie jelita grubego, na przykład kolonoskopię. Pozwala ona wykluczyć polipy i nowotwór, które mogą dawać podobne objawy. Zaparcia i hemoroidy często współistnieją, ale to nie wyklucza poszukiwania innej przyczyny krwawienia.

Czy hemoroidy mogą mijać same?

Tak, zwłaszcza przy niewielkich objawach. Zaostrzenie często ustępuje po kilku dniach, jeśli zmiękczy się stolec i unika parcia. Guzki jednak nie znikają całkowicie, bo są prawidłową częścią budowy odbytu, więc dolegliwości mogą wracać przy zaparciach, w ciąży czy po długim siedzeniu. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, a nie jednorazowe leczenie.

Hemoroidy – najczęstsze mity

• „Hemoroidy to rak" – nie, ale podobne objawy może dawać nowotwór, dlatego krwawienie wymaga oceny.
• „Hemoroidy zawsze wymagają operacji" – zdecydowana większość chorych jest leczona zachowawczo lub małymi zabiegami.
• „Siedzenie na zimnym powoduje hemoroidy" – nie ma na to dowodów. Znaczenie ma długotrwałe siedzenie i parcie, nie temperatura.
• „Maść wyleczy hemoroidy" – maści łagodzą objawy, ale nie usuwają przyczyny ani powiększonych guzków.
• „Ostre jedzenie powoduje hemoroidy" – nie powoduje, choć może nasilać pieczenie przy wypróżnianiu.

Hemoroidy u dzieci i osób starszych

U dzieci hemoroidy są rzadkie. Krew w stolcu u dziecka najczęściej pochodzi z drobnej szczeliny odbytu powstałej przy twardym stolcu, co opisujemy w artykule Zaparcia u dzieci: przyczyny, objawy i jak im pomóc. U osób starszych hemoroidy są częste, ale tym bardziej nie wolno bagatelizować krwawienia, bo wzrasta ryzyko innych chorób jelita grubego.

Kiedy iść do lekarza?

Do lekarza zgłoś się, gdy:

• krwawisz z odbytu po raz pierwszy, zwłaszcza po 40.–50. roku życia,
• krwawienie się powtarza lub nie ustępuje po kilku tygodniach leczenia domowego,
• zmienił się rytm wypróżnień, stolec stał się cienki lub schudłeś bez powodu,
• w rodzinie występował rak jelita grubego,
• masz uczucie nadmiernego zmęczenia lub bladość – mogą oznaczać niedokrwistość z przewlekłej utraty krwi.

Pilnie, tego samego dnia, zgłoś się do lekarza, jeśli nagle pojawił się bardzo bolesny, twardy guzek przy odbycie (może to być zakrzep w hemoroidzie zewnętrznym). Wezwij pomoc, gdy krwawienie jest obfite, występują zawroty głowy, omdlenie, przyspieszone bicie serca lub stolec jest czarny i smolisty albo zawiera dużą ilość krwi.

Jak zapobiegać nawrotom?

Najskuteczniejsza jest profilaktyka zaparć: dieta z odpowiednią ilością błonnika, regularne picie, ruch, szybka reakcja na potrzebę wypróżnienia i unikanie długiego siedzenia na toalecie. Warto też kontrolować masę ciała i unikać dźwigania ponad siły. Nie ma sensu stosowania „na wszelki wypadek" ziół czy suplementów zamiast tych prostych zasad.