Choroby paznokci – rodzaje, objawy, rozpoznanie i leczenie

Choroby paznokci to wszystkie zmiany w wyglądzie, strukturze lub wzroście płytki paznokciowej oraz w tkankach wokół niej: od niegroźnych bruzd i białych plamek, przez grzybicę, łuszczycę i zanokcicę, po rzadkie, ale poważne zmiany barwnikowe. Najczęstszą przyczyną zmienionych paznokci stóp jest zakażenie grzybicze, jednak podobnie mogą wyglądać łuszczyca, uraz, wrastanie płytki czy skutek choroby ogólnej.

Ten artykuł jest przewodnikiem po problemach z paznokciami: pokazuje, jak zbudowany jest zdrowy paznokieć, jak rozpoznać poszczególne choroby, jak wygląda diagnostyka i leczenie oraz kiedy samodzielna pielęgnacja przestaje wystarczać. Na końcu znajdziesz też przegląd pozostałych tematów z działu o skórze, włosach i paznokciach.

Jak zbudowany jest paznokieć?

Paznokieć składa się z twardej płytki z zrogowaciałych komórek, zbudowanych głównie z keratyny, czyli tego samego białka, z którego powstają włosy i zewnętrzna warstwa naskórka. Płytka jest produkowana przez macierz, czyli ukrytą pod skórą strefę przy nasadzie paznokcia. Uszkodzenie macierzy, na przykład przez uraz albo zabieg, często powoduje trwałe zniekształcenie nowo wyrastającej płytki.

Pod płytką znajduje się łożysko, do którego paznokieć jest przytwierdzony i które nadaje mu różowawy odcień dzięki naczyniom krwionośnym. Wokół płytki leży wał paznokciowy, czyli fałd skóry po bokach i u nasady, a cienki naskórek zachodzący na płytkę to skórka (obrąbek naskórka). Skórka i wał tworzą szczelną barierę, która chroni okolicę macierzy przed drobnoustrojami. Dlatego ich agresywne usuwanie, wycinanie czy wyrywanie zadziorów otwiera drogę zakażeniom.

Wolny brzeg paznokcia, półksiężyc (lunula) widoczny u nasady oraz okolica pod wolnym brzegiem, zwana hyponychium, również pełnią funkcje ochronne. Paznokieć chroni opuszki palców, ułatwia chwytanie drobnych przedmiotów i zwiększa czułość dotyku.

Jak szybko rosną paznokcie?

Paznokcie rąk odrastają całkowicie zwykle w ciągu kilku miesięcy, paznokcie stóp wyraźnie wolniej, nawet ponad rok. Tempo wzrostu zależy od wieku, pory roku, stanu zdrowia i ukrwienia, a z wiekiem maleje. Ma to praktyczne znaczenie: nawet skuteczne leczenie daje widoczny efekt dopiero wtedy, gdy zdrowa płytka wyrośnie w całości.

Po urazie lub ciężkiej chorobie zmiana, która powstała w macierzy, jest widoczna na paznokciu jeszcze przez długi czas, przesuwając się stopniowo ku wolnemu brzegowi. Po jej położeniu lekarz może mniej więcej ocenić, kiedy zdarzenie miało miejsce. Dlatego terapie nie powinny być oceniane po kilku tygodniach.

Jak wygląda zdrowy paznokieć?

Zdrowa płytka jest gładka, lekko błyszcząca, różowawa i półprzezroczysta, bez wyraźnych bruzd, plam i zgrubień. Drobne, podłużne prążki pojawiają się z wiekiem i same w sobie zwykle nie są chorobą. Pojedyncza biała plamka po uderzeniu albo po zbyt agresywnym manicure również zazwyczaj nie powinna niepokoić i wyrasta wraz z płytką.

Niepokoić powinno natomiast to, co trwa, narasta lub dotyczy wielu paznokci naraz: zmiana koloru, grubienie, kruszenie się, odklejanie od łożyska, ból, zaczerwienienie czy obrzęk tkanek wokół. Ważny jest też kontekst: zmiana jednego paznokcia u stopy częściej ma przyczynę miejscową (uraz, grzyb), a symetryczne zmiany w wielu paznokciach rąk częściej wskazują na chorobę skóry lub ogólną.

Co może oznaczać zmiana wyglądu paznokcia?

Wygląd paznokcia daje wskazówki, ale sam nie wystarcza do rozpoznania. Poniższa tabela porządkuje najczęstsze zmiany i ich możliwe przyczyny. Ma charakter orientacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.

Zmiana	Możliwe przyczyny	Co dalej
Żółtawe lub brązowawe zgrubienie, kruszenie, odklejanie	Grzybica, łuszczyca, długotrwałe lakierowanie, palenie tytoniu, uraz	Badanie mykologiczne i wizyta u dermatologa
Drobne wgłębienia jak nakłucia szpilką, plamy jak kropla oleju	Łuszczyca, łysienie plackowate, wyprysk	Ocena dermatologa, sprawdzenie skóry i stawów
Poprzeczne bruzdy	Przejściowe zahamowanie wzrostu po chorobie, gorączce, urazie, niektórych lekach; nawykowe uciskanie macierzy	Zwykle wyrastają; przy wielu paznokciach rozważ wizytę
Podłużne prążki	Wiek, suchość; rzadziej liszaj płaski	Pielęgnacja; przy nasileniu ocena lekarska
Białe plamki	Drobne urazy, rzadko niedobory lub grzyb powierzchowny	Zwykle obserwacja
Paznokcie łyżeczkowate (wklęsłe)	Niedobór żelaza, cecha wrodzona, urazy, choroby skóry	Morfologia i ferrytyna, jeśli towarzyszą inne objawy
Paznokcie jak szkiełko zegarkowe (wypukłe, pałeczkowate palce)	Przewlekłe choroby płuc, serca, jelit, wrodzone	Konsultacja lekarska, zwłaszcza gdy zmiana jest nowa
Ciemny pasek lub plama	Krwiak po urazie, naturalne pigmentowe pasma, znamię, czerniak	Pilna ocena dermatologa, jeśli bez urazu
Zaczerwieniony, bolesny wał paznokciowy	Zanokcica ostra lub przewlekła, wrastanie	Leczenie miejscowe lub zabieg; przy ropniu pilna wizyta

Jakie są najczęstsze choroby paznokci?

Grzybica paznokci

Grzybica paznokci (onychomykoza) to przewlekłe zakażenie płytki i łożyska, wywołane najczęściej przez dermatofity, rzadziej przez drożdżaki lub pleśnie. Znacznie częściej dotyczy paznokci stóp niż rąk, a z wiekiem występuje coraz częściej. Zakażenie bywa przeniesione ze skóry stóp, a sprzyjają mu wilgoć, noszenie nieprzewiewnego obuwia, korzystanie z basenów i pryszniców publicznych, cukrzyca, zaburzenia krążenia w nogach, obniżona odporność i drobne urazy płytki.

Typowe objawy to żółtawe lub brązowawe przebarwienie, zgrubienie, kruchość, rozwarstwianie i odklejanie płytki oraz gromadzenie się twardych, kruszących mas pod paznokciem. Zwykle nie boli, więc wiele osób zwleka z wizytą. Zakażenie nie ustępuje samo i może się rozszerzać na kolejne paznokcie oraz na skórę stóp, a nieleczone utrudnia obcinanie paznokci i noszenie obuwia.

Łuszczyca paznokci

Łuszczyca to przewlekła choroba zapalna skóry o podłożu autoimmunologicznym, a zmiany w paznokciach dotyczą znaczącej części chorych, czasem jako jedyny widoczny objaw. Typowe są drobne wgłębienia na powierzchni płytki (tzw. naparstkowanie), żółtawo-brązowe plamy przypominające kroplę oleju pod płytką, jej odklejanie od łożyska i kruszenie, a także zgrubienie przestrzeni pod wolnym brzegiem.

Łuszczyca paznokci bywa mylona z grzybicą, a obie choroby mogą występować jednocześnie. Zmiany w paznokciach częściej towarzyszą też zajęciu stawów, dlatego warto poznać artykuł o łuszczycowym zapaleniu stawów. Rozpoznanie stawia dermatolog, a leczenie zależy od nasilenia zmian i obecności objawów w innych miejscach.

Zanokcica

Zanokcica to zapalenie tkanek wokół paznokcia, najczęściej wału paznokciowego. Wyróżnia się postać ostrą, zwykle bakteryjną, i przewlekłą, często związaną z drożdżakami oraz ciągłym kontaktem rąk z wodą i detergentami. Dotyka częściej osoby pracujące w wilgoci: fryzjerów, kucharzy, personel sprzątający i medyczny, a także osoby obgryzające paznokcie lub ssące palce.

W postaci ostrej wał jest czerwony, obrzęknięty, ciepły i bolesny, a czasem tworzy się ropień. W postaci przewlekłej wał jest zgrubiały, skórka zanika, a płytka staje się nierówna i poprzecznie pofałdowana. Do zakażenia często dochodzi po uszkodzeniu skórki, agresywnym manicure albo wyrywaniu zadziorów. Leczenie ostrej postaci obejmuje ciepłe okłady, leki miejscowe, czasem antybiotyk i nacięcie ropnia. Przewlekła wymaga przede wszystkim ochrony rąk przed wilgocią i cierpliwości, bo goi się miesiącami.

Wrastający paznokieć

Wrastanie polega na tym, że brzeg płytki, najczęściej palucha, wbija się w sąsiadującą skórę. Powoduje ból, zaczerwienienie, obrzęk, a w zaawansowanych przypadkach także sączenie i rozrost tkanki ziarninowej. Sprzyjają mu zbyt ciasne obuwie, obcinanie paznokci zbyt krótko i po łuku, urazy, nadmierne pocenie się stóp oraz wrodzone ukształtowanie płytki.

We wczesnej fazie pomaga noszenie luźnego obuwia, kąpiele stóp w ciepłej wodzie i delikatne podłożenie niewielkiego kawałka waty pod brzeg paznokcia, jeśli nie sprawia to bólu. Przy nasileniu objawów, nawrotach lub ropieniu potrzebna jest pomoc lekarza albo wykwalifikowanego podologa: od ortonyksji (specjalnych klamer prostujących płytkę) po zabieg chirurgiczny z usunięciem fragmentu płytki i macierzy.

Liszaj płaski i inne choroby skóry w paznokciach

Liszaj płaski, wyprysk, łysienie plackowate i niektóre choroby pęcherzowe mogą dawać zmiany w paznokciach, zwykle razem ze zmianami na skórze, włosach lub błonach śluzowych. W liszaju płaskim płytka bywa ścieńczała, z podłużnymi bruzdami i rozszczepieniem, a w ciężkich przypadkach może dojść do trwałego zaniku paznokcia. Dlatego ważne jest wczesne rozpoznanie przez dermatologa, który ocenia całą skórę, a nie tylko sam paznokieć.

Brodawki wirusowe i guzki wokół paznokci

Brodawki wirusowe (kurzajki) mogą rosnąć wokół paznokcia i pod nim, zwłaszcza u osób obgryzających skórki. Są zakaźne, a ich leczenie bywa długie i nieprzyjemne. Każdy guzek, który szybko rośnie, krwawi, nie goi się lub deformuje paznokieć, powinien obejrzeć lekarz, ponieważ w tej okolicy rzadko, ale rozwijają się także nowotwory skóry.

Kruchość, rozdwajanie i łamliwość

Kruche, rozwarstwiające się paznokcie są bardzo częste i zazwyczaj wynikają z czynników zewnętrznych: ciągłego kontaktu z wodą i detergentami, zmywaczy do paznokci, nadmiernego piłowania, hybryd i akrylu. Zdarza się, że towarzyszą starzeniu, niedoborom (w tym niedoborowi żelaza) lub chorobom tarczycy. Zmiany takie zwykle dotyczą wszystkich paznokci rąk, a najważniejszym leczeniem jest ochrona i nawilżanie.

Czy paznokcie mogą zdradzać choroby ogólne?

Tak, ale tylko niektóre zmiany i zwykle razem z innymi objawami. Paznokcie nie są „lustrem organizmu" w sensie, jaki sugerują kolorowe poradniki: pojedyncza bruzda lub biała plamka nie oznacza niedoboru witamin ani poważnej choroby. Warto jednak wiedzieć, które sygnały mogą mieć znaczenie.

• Poprzeczne bruzdy (linie Beaua) – pojawiają się po ciężkiej chorobie, wysokiej gorączce, dużym urazie, niektórych lekach (np. stosowanych w chemioterapii); zwykle po kilku miesiącach wyrastają razem z płytką.
• Łyżeczkowate paznokcie – bywają związane z niedoborem żelaza i niedokrwistością, ale też z urazami i chorobami skóry.
• Paznokcie pałeczkowate i szkiełkowate – mogą towarzyszyć przewlekłym chorobom płuc, serca czy jelit; nowa zmiana wymaga konsultacji.
• Żółte, zgrubiałe, wolno rosnące paznokcie – zdarzają się w przewlekłych obrzękach, chorobach płuc i niektórych schorzeniach limfatycznych, choć znacznie częściej mają przyczynę miejscową.
• Bladość łożyska i półprzezroczysta płytka – mogą pojawiać się przy niedokrwistości.
• Zmiany w paznokciach przy chorobach tarczycy – kruchość, rozwarstwianie lub przyspieszony wzrost bywają jednym z objawów; więcej znajdziesz w artykule o objawach chorej tarczycy.

Jeśli zmiany obejmują wiele paznokci jednocześnie i towarzyszą im osłabienie, spadek wagi, duszność, obrzęki lub inne objawy ogólne, potrzebna jest wizyta u lekarza rodzinnego, a nie tylko pielęgnacja.

Czy ciemny pasek na paznokciu to czerniak?

Najczęściej nie, ale tej zmiany nie wolno oceniać samodzielnie. Ciemny pasek lub plama pod płytką to zwykle krwiak po urazie, naturalna pigmentacja (częstsza u osób o ciemniejszej karnacji), znamię barwnikowe albo skutek niektórych leków. Rzadziej jest to czerniak paznokcia, nowotwór, który wymaga jak najwcześniejszego rozpoznania.

Krwiak po urazie z czasem przesuwa się razem z płytką ku wolnemu brzegowi i w końcu wyrasta, natomiast pasek, który nie przesuwa się, poszerza, ciemnieje albo zmienia obrys, powinien być oceniony. Niepokojące jest pojawienie się barwnika na skórze wokół paznokcia, deformacja lub pęknięcie płytki w miejscu zmiany, krwawienie oraz zmiana dotycząca tylko jednego palca, zwłaszcza kciuka, palucha lub palca wskazującego. Ocenę przeprowadza dermatolog, zwykle z użyciem dermatoskopu, a w razie wątpliwości pobiera wycinek do badania.

Jak odróżnić grzybicę od innych chorób paznokci?

Gołym okiem trudno to zrobić, bo wiele chorób wygląda podobnie. Znaczna część paznokci uznawanych przez pacjentów za „grzybiczne" w rzeczywistości ma inną przyczynę, na przykład łuszczycę albo przewlekły uraz. Dlatego przed rozpoczęciem długiego leczenia lekarz zwykle zleca badanie mykologiczne: pobiera wycinki lub opiłki płytki i spod niej, które ocenia się pod mikroskopem i wysiewa na podłoże hodowlane.

Badanie warto wykonać z kilku powodów. Leki na grzybicę są stosowane długo, a doustne obciążają wątrobę i wchodzą w interakcje z innymi lekami. Stosowanie ich przy chorobie niegrzybiczej nie ma sensu. Wynik pokazuje też, jaki drobnoustrój jest sprawcą, co wpływa na wybór terapii. Przed pobraniem materiału zwykle nie należy stosować na paznokieć preparatów przeciwgrzybiczych ani lakierować go, bo to może zafałszować wynik – szczegóły ustala lekarz lub laboratorium. Czasem wykonuje się również badanie dermatoskopowe albo, w niejasnych przypadkach, biopsję płytki.

Jak leczy się grzybicę paznokci?

Leczenie jest długie i wymaga cierpliwości. Przy zajęciu niewielkiej części płytki, bez objęcia macierzy, mogą wystarczyć leki stosowane miejscowo: lakiery lub roztwory z substancją przeciwgrzybiczą (np. amorolfina, cyklopiroks) nakładane przez kilka miesięcy. Pomaga też mechaniczne usuwanie chorej części płytki przez podologa lub dermatologa, co zmniejsza ilość zakażonego materiału i ułatwia penetrację leku.

Przy rozległych zmianach, zajęciu kilku paznokci albo macierzy zwykle potrzebne jest leczenie doustne, przepisywane na receptę (np. terbinafina lub itrakonazol). Lekarz dobiera lek i schemat indywidualnie, ocenia przeciwwskazania i interakcje, a czasem zleca kontrolę parametrów wątrobowych. Leczenia doustnego nie modyfikuje się na własną rękę. Nie stosuje się go zwykle w ciąży i podczas karmienia piersią, a u dzieci wymaga szczególnej ostrożności i decyzji lekarza.

Zdrowy paznokieć rośnie powoli, więc na pełny efekt trzeba czekać miesiącami, a paznokcie stóp nawet rok. Nawroty są częste, dlatego równolegle leczy się grzybicę skóry stóp, wymienia lub odkaża obuwie i skarpety oraz pierze je w wysokiej temperaturze. Osoby, które chorowały, powinny dbać o suchość stóp i regularnie oglądać paznokcie po zakończeniu terapii.

Czy domowe sposoby na grzybicę paznokci działają?

Popularne okłady z octu, sody, olejków eterycznych (np. z drzewa herbacianego), czosnku czy kąpiele w nadmanganianie potasu nie mają mocnych dowodów skuteczności w wyleczeniu grzybicy paznokcia. Głównym problemem jest to, że substancje te słabo przenikają przez zgrubiałą płytkę do łożyska, gdzie siedzi zakażenie. Mogą natomiast podrażnić skórę, a olejki bywają silnie uczulające. Szerzej o ostrożności wobec roślinnych środków piszemy w artykule o roślinach leczniczych.

Domowe metody mogą co najwyżej uzupełniać terapię (np. dbanie o suchość stóp), ale nie powinny jej zastępować. Zwlekanie z leczeniem sprzyja szerzeniu się grzybicy, a przy cukrzycy lub zaburzeniach krążenia może prowadzić do poważniejszych powikłań.

Jak leczy się łuszczycę i inne choroby paznokci?

Łuszczyca paznokci leczy się trudno, bo macierz i łożysko są niełatwo dostępne dla leków miejscowych. Stosuje się miejscowe preparaty z lekami przeciwzapalnymi, czasem wstrzyknięcia do okolicy paznokcia wykonywane przez lekarza, a przy rozległej lub uciążliwej chorobie leczenie ogólne, w tym terapie biologiczne i inne leki immunomodulujące. Decyzja należy do dermatologa i zależy od nasilenia zmian, zajęcia stawów oraz chorób towarzyszących.

W zanokcicy ostrej stosuje się okłady, leki miejscowe, a w razie potrzeby antybiotyk i nacięcie ropnia. W postaci przewlekłej kluczowe są ochrona skóry przed wilgocią i leki przeciwzapalne albo przeciwgrzybicze, jeśli zakażenie tak wynika. W liszaju płaskim, łysieniu plackowatym czy wypryskach leczenie skierowane jest na chorobę podstawową. Wspólną cechą jest to, że efekt widać dopiero po odroście płytki, a zatem po miesiącach.

Choroby paznokci u dzieci, w ciąży i u osób starszych

U dzieci grzybica paznokci jest rzadsza niż u dorosłych, a zmiany paznokci częściej wynikają z urazów, wad ukształtowania, łuszczycy, liszaja lub nawyku obgryzania. Zanim rodzic zacznie leczenie, powinien zasięgnąć porady lekarza, bo dobór leków u dzieci jest ograniczony. Nawyk obgryzania i wyrywania skórek leczy się cierpliwie, wzmacniając pielęgnację i omawiając go ze specjalistą, jeśli staje się nasilony.

W ciąży zmiany hormonalne mogą przejściowo wpływać na wzrost i strukturę paznokci, a niektóre kobiety zauważają ich wzmożony wzrost lub łamliwość. Doustnych leków przeciwgrzybiczych zwykle się wtedy nie stosuje, więc potrzebna jest rozmowa z lekarzem o bezpiecznych opcjach. Podobna ostrożność dotyczy karmienia piersią; ogólne zasady opisuje artykuł o lekach w ciąży i podczas karmienia piersią.

U osób starszych paznokcie rosną wolniej, grubieją i łatwiej ulegają grzybicy, a ich obcinanie bywa trudne z powodu ograniczonej ruchomości, słabego wzroku i zgrubień. Pomocna jest wizyta u podologa i regularna, bezpieczna pielęgnacja stóp.

Paznokcie a cukrzyca i zaburzenia krążenia

Osoby z cukrzycą i zaburzeniami ukrwienia nóg są szczególnie narażone na zakażenia paznokci i skóry stóp. Drobna rana po obcięciu paznokcia czy wrastanie, które u zdrowej osoby goi się samo, może prowadzić do przewlekłego owrzodzenia, bo gojenie jest wolniejsze, a odczuwanie bólu często osłabione przez uszkodzenie nerwów.

Osoby te powinny codziennie oglądać stopy (w razie potrzeby z lusterkiem lub z pomocą bliskich), nie chodzić boso, nosić dobrze dopasowane obuwie i powierzchowne ranki zgłaszać lekarzowi. Zabiegi na paznokciach najlepiej powierzać podologowi lub lekarzowi, a nie wykonywać samodzielnie ostrymi narzędziami. Każde zaczerwienienie, obrzęk, sączenie lub zmiana koloru skóry wokół paznokcia u osoby z cukrzycą wymaga szybkiej oceny.

Jak dbać o paznokcie, by zapobiegać chorobom?

• Obcinaj paznokcie prosto, bez zaokrąglania rogów i nie za krótko – szczególnie u stóp.
• Nie wycinaj skórek i nie wyrywaj zadziorów; zamiast tego zmiękczaj je i delikatnie odsuwaj.
• Do prac w wodzie i z detergentami zakładaj rękawiczki ochronne, a pod nie cienkie bawełniane.
• Noś przewiewne obuwie i skarpety z naturalnych włókien; po kąpieli dokładnie osuszaj przestrzenie między palcami.
• Na basenie i w publicznych prysznicach używaj własnego obuwia.
• Nie pożyczaj narzędzi do manicure i pedicure; wybieraj gabinety, w których sprzęt jest sterylizowany.
• Nawilżaj paznokcie i skórki oliwką lub kremem, zwłaszcza gdy skóra rąk jest sucha – podpowiedzi znajdziesz w artykule o pielęgnacji suchej skóry.
• Ogranicz hybrydy i akryl oraz nie zrywaj ich siłą, bo to osłabia płytkę; rób przerwy między stylizacjami.
• Leczenie grzybicy skóry stóp nie powinno być odkładane, bo jest źródłem zakażenia paznokci.

Czy manicure, hybrydy i akryl szkodzą paznokciom?

Same lakiery i hybrydy nie powodują chorób, ale sposób ich nakładania i zdejmowania może uszkadzać płytkę. Intensywne szlifowanie przed nałożeniem, zrywanie hybrydy bez odpowiedniego rozpuszczenia i długotrwałe zakrywanie paznokcia sprzyjają ścieńczeniu, rozwarstwieniu i białym plamkom. Pod sztuczną płytką, jeśli jest źle przyklejona i ma szczelinę, może rozwijać się zakażenie, zwłaszcza drożdżakowe lub bakteryjne.

Substancje używane w stylizacji bywają uczulające, a reakcja alergiczna może dotyczyć skóry wokół paznokcia, powiek i twarzy, a nie tylko dłoni. Jeśli po stylizacji pojawia się świąd, zaczerwienienie, odklejanie płytki lub ból, lepiej ją przerwać i skonsultować się z lekarzem. Podczas leczenia grzybicy lub zanokcicy nie powinno się stylizować chorego paznokcia.

Czy suplementy wzmacniają paznokcie?

Skuteczność popularnych suplementów na paznokcie (np. biotyny, krzemionki, kolagenu) nie jest dobrze udokumentowana u osób bez niedoborów. Łamliwe paznokcie najczęściej wynikają z czynników zewnętrznych – wody, detergentów, zmywaczy – a nie z braku witamin. Odżywianie ma znaczenie, ale paznokcie reagują dopiero po miesiącach, a zbilansowana dieta zwykle wystarcza; podstawy znajdziesz w artykule o zdrowym odżywianiu.

Jeśli paznokcie nagle stały się kruche i towarzyszy temu osłabienie, wypadanie włosów albo blada skóra, warto zbadać morfologię i ferrytynę oraz sprawdzić tarczycę. Dużych dawek biotyny nie warto przyjmować na własną rękę: może ona zakłócać wyniki niektórych badań laboratoryjnych, w tym oznaczeń hormonalnych i troponiny. Jeśli już ją przyjmujesz, powiedz o tym lekarzowi i laboratorium. Zasady dotyczące witamin z grupy B opisuje osobny artykuł.

Najczęstsze mity o paznokciach

• „Białe plamki to niedobór wapnia." Zwykle to skutek drobnych urazów płytki, a nie niedoboru.
• „Paznokcie muszą oddychać, więc trzeba robić przerwy od lakieru." Płytka nie oddycha, ale przerwy od stylizacji rzeczywiście pomagają, bo ograniczają uszkodzenia mechaniczne i chemiczne.
• „Grzybicę da się wyleczyć octem albo sodą." Brak na to wiarygodnych dowodów.
• „Częste obcinanie przyspiesza wzrost paznokci." Nie ma takiej zależności.
• „Paznokcie zdradzają każdą chorobę." Tylko niektóre zmiany mają znaczenie diagnostyczne i oceniać je należy w całości obrazu klinicznego.

Skóra, włosy i paznokcie – przewodnik po dziale

Paznokcie, skóra i włosy to jeden układ, więc objawy często się przeplatają. Poniżej znajdziesz przegląd artykułów z działu i informację, kiedy po nie sięgnąć.

• Atopowe zapalenie skóry – przewlekła choroba skóry z suchością i świądem; pomaga, gdy paznokcie są zniszczone przez drapanie.
• Pielęgnacja suchej skóry – zasady mycia, natłuszczania i ochrony, które służą także dłoniom i skórkom wokół paznokci.
• Trądzik – przyczyny, leczenie i mity o domowych sposobach.
• Cellulit i rozstępy – co może poprawić wygląd skóry, a co jest marketingiem.
• Wypadanie włosów – rodzaje łysienia, przyczyny i leczenie; łysienie plackowate bywa związane ze zmianami paznokci.
• Zajady w kącikach ust – przyczyny, w tym zakażenia drożdżakowe i niedobory.
• Półpasiec – objawy, leczenie i powikłania; wirus może wywołać ból i zmiany także w okolicy dłoni i stóp.
• Rozstępy – skąd się biorą, jak im zapobiegać i które metody leczenia mają sens.

Jeśli zmiany paznokci współistnieją z objawami łuszczycy, wypryskiem, utratą włosów czy zmianami błon śluzowych, najlepiej pokazać je dermatologowi razem, a nie szukać odpowiedzi osobno dla każdej okolicy.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do dermatologa warto się umówić, gdy zmiany utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, obejmują więcej niż jeden paznokieć albo narastają mimo pielęgnacji. Dotyczy to zwłaszcza żółknięcia, grubienia, odklejania płytki, wyraźnego deformowania i podejrzenia łuszczycy. Dobrze też zgłosić się, zanim zaczniesz kupować na własną rękę lakiery, tabletki i maści.

Pilniejszej oceny wymagają:

• silny ból, ropień lub szybko narastające zaczerwienienie i obrzęk wokół paznokcia, zwłaszcza z gorączką,
• zakażenie paznokcia u osoby chorującej na cukrzycę lub z zaburzeniami krążenia w nogach,
• wrastający paznokieć z sączeniem ropy lub nawracający,
• ciemny pasek lub plama pod płytką, które powstały bez urazu, poszerzają się albo gdy barwnik przechodzi na skórę wokół paznokcia,
• krwawiący, niegojący się guzek lub owrzodzenie w okolicy paznokcia,
• nagła zmiana paznokci wielu palców z osłabieniem, dusznością, obrzękami lub spadkiem masy ciała.

Zmiany barwnikowe powinien ocenić lekarz, najlepiej z użyciem dermatoskopu, bo wczesne wykrycie czerniaka paznokcia znacząco poprawia rokowanie.

Jak przygotować się do wizyty i o co zapytać?

Przed wizytą zdejmij lakier, hybrydę i ozdoby z paznokci, które budzą niepokój, i nie lecz ich na własną rękę, jeśli ma być pobrany materiał do badania. Zrób zdjęcia zmian, aby pokazać, jak się rozwijają, i zapisz, od kiedy je zauważasz, czy był uraz, jakie leki przyjmujesz i czy w rodzinie ktoś chorował na łuszczycę.

Warto zapytać lekarza:

• czy konieczne jest badanie mykologiczne lub inne badanie, aby potwierdzić rozpoznanie,
• jakie leczenie jest odpowiednie przy moim stopniu zajęcia i chorobach współistniejących,
• jak długo potrwa terapia i po czym poznam, że działa,
• czy potrzebne będą badania kontrolne krwi,
• jak zapobiegać nawrotom i czy trzeba leczyć bliskich lub skórę stóp,
• czy zmiana wymaga stałej kontroli, na przykład dermatoskopowej.