Zwężenie cewki moczowej – przyczyny, objawy i leczenie

Zwężenie cewki moczowej (striktura cewki) to zwężenie lub zrost w obrębie przewodu, którym mocz odpływa z pęcherza na zewnątrz. Najczęściej powstaje w miejscu, gdzie ściana cewki została uszkodzona i zagoiła się blizną. Blizna jest mniej elastyczna niż zdrowa tkanka i zmniejsza światło cewki, więc mocz przepływa trudniej. Zwężenie występuje głównie u mężczyzn, u kobiet jest rzadkie.

Objawy przypominają te, które daje powiększona prostata, dlatego choroby bywają mylone. Rozróżnienie jest ważne, bo leczenie jest inne: zwężenie cewki to problem samej cewki, a nie gruczołu krokowego, i zwykle wymaga leczenia zabiegowego, a nie leków. Ten artykuł wyjaśnia, skąd się bierze zwężenie, jak je rozpoznać i jakie są sposoby leczenia.

Jak zbudowana jest męska cewka moczowa?

Męska cewka moczowa to cienki przewód biegnący od pęcherza przez prostatę i dalej przez prącie do ujścia na jego końcu. Dzieli się na część sterczową, błoniastą, opuszkową i prącia. Najczęściej zwęża się odcinek opuszkowy, leżący w kroczu, oraz odcinek w prąciu.

Część sterczowa przechodzi przez gruczoł krokowy, o którym piszemy w artykule co to jest prostata. Ponieważ cewka jest długim, wąskim przewodem, blizna może zająć krótki fragment albo kilka centymetrów. Cewka męska pełni dwie funkcje: odprowadza mocz oraz nasienie, więc jej choroby mogą wpływać także na wytrysk i płodność.

Skąd bierze się zwężenie cewki moczowej?

Przyczyną zwężenia jest zawsze uszkodzenie tkanek cewki, po którym powstaje blizna. Może to być uraz, zabieg medyczny, stan zapalny, choroba skóry lub wada wrodzona; w części przypadków nie udaje się ustalić przyczyny. Do najczęstszych sytuacji należą:

• urazy – uderzenie w krocze (np. upadek okrakiem na twardy przedmiot), złamania miednicy,
• zabiegi na drogach moczowych – długotrwałe cewnikowanie, zabiegi endoskopowe, np. resekcja prostaty, operacje w obrębie cewki, radioterapia okolicy miednicy,
• stany zapalne – dawniej często zapalenie cewki wywołane zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, dziś rzadziej,
• choroby skóry i błon śluzowych, zwłaszcza liszaj twardzinowy, który może obejmować okolice prącia i ujścia cewki,
• wady wrodzone, np. po operacjach spodziectwa,
• w części przypadków przyczyny nie udaje się ustalić.

Cewnikowanie samo w sobie jest ważnym, ale możliwym do ograniczenia czynnikiem ryzyka. Im dłużej cewnik pozostaje w pęcherzu i im grubszy jest, tym większe ryzyko uszkodzenia ściany cewki, dlatego cewnik powinno się zakładać tylko wtedy, gdy jest to naprawdę potrzebne.

Jakie są objawy zwężenia cewki moczowej?

Najczęstszym objawem zwężenia cewki jest osłabiony, cienki lub rozpryskujący się strumień moczu. Dolegliwości narastają zwykle powoli, często przez miesiące, a nawet lata, więc wiele osób przyzwyczaja się do nich i zgłasza dopiero, gdy objawy stają się uciążliwe.

• osłabiony, cienki, rozpryskujący się lub skręcony strumień moczu,
• wydłużone oddawanie moczu i konieczność parcia,
• przerywanie strumienia, dokapywanie moczu po zakończeniu mikcji,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• częste oddawanie moczu, także w nocy,
• nawracające zakażenia dróg moczowych, a czasem ból lub pieczenie przy mikcji,
• krew na początku lub końcu mikcji lub w nasieniu,
• osłabiony wytrysk lub ból przy wytrysku.

Zwężenie może też rozwinąć się w ciągu kilku tygodni po urazie lub zabiegu; wtedy dolegliwości narastają szybciej. Jeśli po cewnikowaniu lub zabiegu urologicznym strumień moczu wyraźnie słabnie, nie warto czekać, aż problem sam minie.

Kiedy zwężenie cewki wymaga pilnej pomocy?

Pilnej pomocy wymaga całkowite zatrzymanie moczu – gdy mimo silnej potrzeby i bólu w podbrzuszu nie można oddać ani kropli moczu. Należy wtedy jechać na szpitalny oddział ratunkowy, bo przepełniony pęcherz może zostać uszkodzony, a nerki mogą ucierpieć.

Do lekarza trzeba się też zgłosić jak najszybciej przy gorączce z dolegliwościami ze strony dróg moczowych, bólu w okolicy lędźwi, nagłym obrzęku lub bolesnym obrzęku w kroczu oraz przy widocznej krwi w moczu. Gorączka przy zwężeniu może oznaczać zakażenie z zastojem moczu, które wymaga szybkiego leczenia.

Czym różni się zwężenie cewki od przerostu prostaty?

Oba schorzenia dają słaby strumień i parcie na mocz, ale mają odmienne przyczyny. W przeroście prostaty cewkę uciska powiększony gruczoł, a choroba dotyczy głównie mężczyzn po pięćdziesiątce. Zwężenie cewki może wystąpić w każdym wieku, także u młodszych mężczyzn, zwłaszcza po urazie lub zabiegu.

Leki stosowane w przeroście, takie jak alfa-blokery, w zwężeniu cewki zwykle nie pomagają, bo przeszkoda ma charakter mechaniczny. Czasem obie choroby występują naraz, co utrudnia ocenę. Dlatego sam opis objawów nie wystarcza i potrzebna jest diagnostyka. Podobne objawy mogą też dawać zapalenie prostaty, zakażenie dróg moczowych czy kamica.

Cecha	Zwężenie cewki	Przerost prostaty
Przyczyna	blizna w ścianie cewki	powiększenie gruczołu uciskającego cewkę
Typowy wiek	każdy, także młodsi po urazie lub zabiegu	głównie mężczyźni po pięćdziesiątce
Skuteczność alfa-blokerów	zwykle niewielka	często dobra
Leczenie	zabiegowe: rozszerzanie, nacięcie, uretroplastyka	obserwacja, leki, zabieg na prostacie

Jak rozpoznaje się zwężenie cewki?

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniach, które pokazują, że przepływ moczu jest zaburzony, oraz gdzie i jak długie jest zwężenie. Lekarz pyta o objawy, przebyte urazy, zabiegi i zakażenia, a następnie zleca badania:

• badanie ogólne i posiew moczu,
• uroflowmetrię – pomiar szybkości i kształtu strumienia moczu (przy zwężeniu krzywa jest płaska),
• USG pęcherza z oceną moczu zalegającego po mikcji,
• uretrografię – badanie rentgenowskie z kontrastem, które pokazuje miejsce i długość zwężenia,
• uretroskopię lub cystoskopię, czyli oglądanie cewki cienkim endoskopem, zwykle w znieczuleniu miejscowym.

Dokładna ocena długości i położenia zwężenia ma znaczenie, bo od niej zależy wybór metody leczenia. Inne badania, które lekarz może zlecić, gdy podejrzewa chorobę gruczołu, opisuje artykuł badanie prostaty.

Jak leczy się zwężenie cewki moczowej?

Zwężenie cewki leczy się zabiegowo – leki nie usuwają blizny. Wybór metody zależy od długości, miejsca i przyczyny zwężenia oraz od tego, czy było już leczone. Do dyspozycji są rozszerzanie, nacięcie blizny pod kontrolą wzroku oraz operacyjna odbudowa cewki.

Rozszerzanie i nacięcie

Rozszerzanie cewki (dylatacja) polega na stopniowym poszerzaniu jej przy użyciu specjalnych narzędzi. Uretrotomia optyczna to nacięcie blizny pod kontrolą wzroku endoskopem. Są to zabiegi stosunkowo proste i krótkie, ale przy dłuższych zwężeniach lub po wcześniejszych próbach zwężenie często nawraca.

Dlatego u części pacjentów po zabiegu stosuje się okresowe samocewnikowanie, według ścisłych zaleceń lekarza i po przeszkoleniu. Powtarzanie tych samych zabiegów w nieskończoność zwykle nie ma sensu; jeśli zwężenie wraca, warto rozważyć operację rekonstrukcyjną.

Uretroplastyka

To operacja polegająca na wycięciu zwężonego odcinka i odtworzeniu cewki, zwykle przez połączenie końców lub użycie przeszczepu, np. błony śluzowej policzka. Jest metodą z wyboru przy nawrotach, dłuższych zwężeniach i niektórych urazach, a jej skuteczność jest wysoka. Wykonują ją ośrodki z doświadczeniem w urologii rekonstrukcyjnej, więc warto zapytać o doświadczenie zespołu.

Postępowanie doraźne

W razie zatrzymania moczu może być konieczne tymczasowe odprowadzenie go przez cewnik lub przez cienki dren założony przez powłoki brzucha nad spojeniem łonowym. Jest to rozwiązanie przejściowe, które pozwala opróżnić pęcherz i zyskać czas, ale nie leczy przyczyny.

Jak wygląda życie po leczeniu zwężenia cewki?

Po zabiegu przez pewien czas pozostaje cewnik, a w moczu może być widoczna krew. Zwykle zaleca się picie odpowiedniej ilości płynów, unikanie ciężkiego wysiłku i zapobieganie zaparciom, żeby nie przeć i nie obciążać krocza (zob. zaparcia). Po uretroplastyce przez pewien czas ogranicza się aktywność; dokładne zalecenia podaje operujący zespół.

Po leczeniu zwężenia kontrole są potrzebne, bo choroba może wracać. Zwykle obejmują ocenę objawów, uroflowmetrię i pomiar moczu zalegającego; częstość ustala lekarz. Jeśli strumień znów słabnie, nie czekaj – wczesne wykrycie nawrotu ułatwia leczenie.

Czy zwężenie cewki może być groźne?

Nieleczone zwężenie może prowadzić do nawracających zakażeń, kamieni pęcherza, uszkodzenia ściany pęcherza, a w ciężkich przypadkach do zastoju moczu w nerkach i pogorszenia ich funkcji. Nie jest to choroba nowotworowa, ale lekceważenie objawów bywa kosztowne. Dlatego przy narastających dolegliwościach nie warto czekać.

Zastój moczu sprzyja także zakażeniom, które mogą przebiegać z gorączką i bólem w okolicy lędźwi. Szczegóły dotyczące nerek znajdziesz w artykule choroby nerek – objawy i badania. Przegląd metod leczenia pokrewnych schorzeń prostaty opisano w artykule leczenie prostaty.

Czy można zapobiec zwężeniu cewki?

Nie zawsze, ale można zmniejszyć ryzyko: chronić krocze przed urazami (np. odpowiedni sprzęt sportowy), leczyć zakażenia przenoszone drogą płciową, unikać zbędnego i zbyt długiego cewnikowania oraz zgłaszać się do lekarza przy pierwszych oznakach pogorszenia strumienia po zabiegu.

Nie ma dowodów, by preparaty roślinne czy suplementy zapobiegały bliznowaceniu lub leczyły istniejące zwężenie, bo wymaga ono leczenia zabiegowego. Ziołowe preparaty „na prostatę" nie rozwiążą problemu, a mogą opóźnić właściwą diagnostykę.

Jak przygotować się do wizyty u urologa?

Dobrze jest przygotować informacje, które ułatwią rozpoznanie: od kiedy strumień jest słabszy, czy były urazy krocza, cewnikowania, zabiegi lub zakażenia, jakie leki przyjmujesz oraz czy leczono cię wcześniej na prostatę. Przydatna jest też krótka notatka z kilku dni: ile razy oddajesz mocz, jak wygląda strumień i czy pojawia się krew.

Warto zapytać lekarza:

• w którym miejscu i jak długie jest zwężenie,
• jaka metoda leczenia ma największe szanse na trwały efekt w moim przypadku,
• jakie jest ryzyko nawrotu i jak będą wyglądały kontrole,
• jak zabieg może wpłynąć na wytrysk, erekcję i płodność.