Leczenie prostaty – jak postępuje się w poszczególnych chorobach

Leczenie prostaty zależy od tego, jaka choroba stoi za dolegliwościami. Inaczej postępuje się przy łagodnym przeroście, inaczej przy zapaleniu, jeszcze inaczej przy raku, a słaby strumień moczu bywa wcale nie winą gruczołu krokowego. Dlatego pierwszym krokiem nie powinno być sięganie po preparat „na prostatę", lecz ustalenie rozpoznania u lekarza.

Poniżej znajdziesz przegląd metod leczenia najczęstszych chorób prostaty: leków, zabiegów i postępowania niefarmakologicznego, a także uczciwą ocenę ziół i suplementów. Podstawy budowy i funkcji narządu opisuje artykuł główny o tym, czym jest prostata, a każdej z chorób poświęcono osobne opracowanie, do którego odsyłamy w odpowiednich miejscach.

Od czego zależy wybór leczenia prostaty?

O wyborze leczenia decyduje przede wszystkim rozpoznanie, a następnie nasilenie objawów i to, jak bardzo utrudniają codzienne życie. Lekarz bierze pod uwagę także wielkość gruczołu, wyniki badań, wiek, choroby współistniejące, przyjmowane leki oraz preferencje pacjenta, na przykład wobec płodności czy życia seksualnego.

Podstawą są: wywiad, ocena objawów w kwestionariuszu, badanie przez odbyt, badanie ogólne moczu, oznaczenie PSA (w uzasadnionych sytuacjach), USG z oceną ilości moczu zalegającego po mikcji, a czasem uroflowmetria, czyli pomiar szybkości strumienia moczu. Jakie badania są potrzebne i jak się do nich przygotować, wyjaśnia artykuł badanie prostaty.

Jakie choroby prostaty się leczy?

Trzy główne grupy chorób gruczołu krokowego to łagodny rozrost (przerost), zapalenie i rak. Różnią się przyczynami, przebiegiem i leczeniem, choć objawy ze strony dróg moczowych bywają podobne. Łagodny rozrost dotyczy wielu mężczyzn po pięćdziesiątce, zapalenie może wystąpić w każdym wieku dorosłości, a rak rozpoznaje się najczęściej u starszych mężczyzn.

Choroba	Charakter	Podstawowe leczenie
Łagodny przerost	niezłośliwe powiększenie gruczołu	obserwacja, leki, w razie potrzeby zabieg
Ostre zapalenie bakteryjne	zakażenie, często z gorączką	antybiotyk, leki przeciwbólowe, często szpital
Przewlekłe zapalenie / zespół bólu miednicy	ból w kroczu, objawy ze strony pęcherza	leczenie wieloczynnikowe, fizjoterapia, leki
Rak prostaty	nowotwór złośliwy	aktywny nadzór, operacja, radioterapia, leczenie hormonalne

Jak leczy się łagodny przerost prostaty?

Przy łagodnym przeroście stosuje się trzy ścieżki, zależnie od nasilenia objawów: obserwację ze zmianą nawyków, leki albo zabieg. Wielu mężczyzn z niewielkimi dolegliwościami nie potrzebuje leczenia farmakologicznego, a jedynie kontroli. Decyzja zależy od tego, jak bardzo objawy przeszkadzają i czy pojawiły się powikłania.

• Obserwacja i zmiany nawyków przy łagodnych objawach: ograniczenie picia płynów wieczorem, mniej kawy i alkoholu, oddawanie moczu „na zapas" przed snem i podróżą, regularne kontrole.
• Leki: alfa-blokery (rozluźniają mięśnie wokół cewki i poprawiają przepływ moczu, działają stosunkowo szybko), inhibitory 5-alfa-reduktazy (zmniejszają gruczoł, ale efekt widać po kilku miesiącach), a przy współistniejących zaburzeniach erekcji także tadalafil. Czasem łączy się leki z różnych grup.
• Zabiegi – gdy leki nie pomagają, nie są tolerowane lub pojawiły się powikłania. Najczęściej wykonuje się resekcję przezcewkową (TURP) albo zabiegi laserowe; przy bardzo dużym gruczole – operację otwartą lub laparoskopową.

Szczegółowy opis, w tym działania niepożądane poszczególnych leków i zabiegów, znajdziesz w artykule przerost prostaty.

Jakie działania niepożądane mają leki na przerost?

Alfa-blokery mogą powodować zawroty głowy, spadek ciśnienia przy wstawaniu, uczucie zmęczenia, zatkany nos oraz zaburzenia wytrysku. Inhibitory 5-alfa-reduktazy mogą obniżać popęd, osłabiać erekcję i zmniejszać ilość nasienia; obniżają też stężenie PSA, co lekarz musi uwzględniać w interpretacji wyniku. Przed planowaną operacją zaćmy trzeba poinformować okulistę o przyjmowaniu alfa-blokerów, bo mogą one utrudniać zabieg. Doboru leku i dawki dokonuje lekarz – nie należy ich przyjmować na własną rękę.

Jak leczy się zapalenie prostaty?

Leczenie zapalenia prostaty zależy od jego rodzaju. Ostre bakteryjne zapalenie leczy się antybiotykiem, często w szpitalu, wraz z lekami przeciwbólowymi i przeciwgorączkowymi. Przewlekłe bakteryjne zapalenie wymaga długiej kuracji antybiotykowej. Przewlekły zespół bólu miednicy, w którym nie stwierdza się zakażenia, leczy się wieloczynnikowo i antybiotyki zwykle nie pomagają.

W zespole bólu miednicy stosuje się leki przeciwbólowe, alfa-blokery, fizjoterapię mięśni dna miednicy, ciepłe kąpiele i metody redukcji stresu. Wymaga to cierpliwości, bo poprawa przychodzi stopniowo, a dolegliwości mogą nawracać. Pełny opis rodzajów zapalenia i ich leczenia zawiera artykuł zapalenie prostaty.

Jak leczy się raka prostaty?

Rak prostaty niskiego ryzyka często nie wymaga natychmiastowego leczenia – stosuje się aktywny nadzór z regularnymi badaniami. W innych przypadkach rozważa się operację usunięcia prostaty, radioterapię lub ich kombinację, a w chorobie zaawansowanej – leczenie hormonalne, chemioterapię i nowsze leki. Plan ustala zespół onkologiczny wspólnie z pacjentem.

To leczenie ma zupełnie inne cele niż terapia łagodnych schorzeń: chodzi o kontrolę nowotworu, a nie tylko o złagodzenie objawów. Szczegóły metod, skutków ubocznych i rokowania opisano w artykule rak prostaty – objawy i leczenie.

Czy za słaby strumień moczu zawsze odpowiada prostata?

Nie. Słaby strumień, częste oddawanie moczu i uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza mogą wynikać z innych przyczyn niż choroba gruczołu krokowego. Jedną z nich jest zwężenie cewki moczowej, które wymaga leczenia zabiegowego, a nie leków na prostatę.

Podobne objawy mogą dawać także:

• zakażenia dróg moczowych i kamica moczowa,
• cukrzyca, która zwiększa ilość oddawanego moczu,
• choroby neurologiczne, np. po udarze, w cukrzycowej neuropatii czy chorobie Parkinsona,
• niektóre leki, w tym moczopędne, przeciwhistaminowe i część leków przeciwdepresyjnych,
• zaparcia, które uciskają okolicę miednicy,
• zaburzenia snu i nadmierne picie płynów wieczorem.

Samodzielne „leczenie prostaty" w takiej sytuacji może opóźnić właściwą diagnozę, dlatego przed sięgnięciem po jakikolwiek preparat warto zbadać przyczynę.

Czy zioła i suplementy mogą leczyć prostatę?

Dowody na skuteczność ziół i suplementów w chorobach prostaty są ograniczone i niespójne. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów reklamowanych jako wsparcie gruczołu krokowego. Najczęściej zawierają wyciągi z palmy sabałowej, korzenia pokrzywy, pestek dyni, kory śliwy afrykańskiej, likopen czy cynk. Co wiadomo o ich działaniu?

• W łagodnym przeroście niektóre badania wskazują na niewielką poprawę objawów, inne nie różnią się od placebo. Jakość badań i skład preparatów są bardzo zróżnicowane, a nie wykazano, by zmniejszały gruczoł lub zapobiegały powikłaniom.
• W raku prostaty brakuje dowodów, że jakikolwiek preparat roślinny lub suplement leczy chorobę lub jej zapobiega.
• W zapaleniu prostaty dowody są ograniczone i nie zastępują antybiotyku w postaci bakteryjnej.

Preparaty roślinne mogą wchodzić w interakcje z lekami, np. przeciwzakrzepowymi, i mogą zaburzać wyniki badań lub utrudniać ocenę skuteczności leczenia. Dlatego warto powiedzieć lekarzowi o wszystkim, co przyjmujesz. Nie powinny też opóźniać wizyty u lekarza, zwłaszcza gdy pojawia się krew w moczu, gorączka lub zatrzymanie moczu. O samej roślinie, która bywa polecana na dolegliwości z oddawaniem moczu, możesz przeczytać w artykule o pokrzywie zwyczajnej.

A co z masażem prostaty?

Masaż prostaty miał kiedyś miejsce w leczeniu przewlekłego zapalenia, ale dziś ma bardzo ograniczone znaczenie i nie jest zalecany jako rutynowa metoda. W niektórych chorobach, na przykład w ostrym zapaleniu czy raku, jest wręcz przeciwwskazany. Zasady, ryzyko i przeciwwskazania opisano w osobnym artykule masaż prostaty. Gdy problemem jest napięcie mięśni dna miednicy, lepiej uzasadniona jest fizjoterapia prowadzona przez przeszkolonego specjalistę.

Czy styl życia ma znaczenie w leczeniu prostaty?

Styl życia nie zastąpi leczenia, ale może pomóc łagodzić objawy i poprawiać ogólne zdrowie. Korzystne są regularny ruch, utrzymanie prawidłowej masy ciała, kontrola cukrzycy i ciśnienia, ograniczenie alkoholu oraz kofeiny wieczorem i rzucenie palenia.

Warto też unikać zaparć, które zwiększają nacisk na okolicę miednicy i mogą nasilać objawy – pomocne są błonnik, nawodnienie i ruch (zob. zaparcia – objawy i przyczyny). Przy bólu w kroczu pomagają ćwiczenia rozluźniające mięśnie dna miednicy i przerywanie długotrwałego siedzenia. Nie należy za to ograniczać płynów w ciągu dnia – odwodnienie sprzyja zakażeniom i kamicy.

Jak wygląda leczenie po zabiegach na prostacie?

Po zabiegach, takich jak TURP czy operacje laserowe, przez pewien czas w moczu może być widoczna krew, a oddawanie moczu bywa częstsze i bolesne. Zwykle zaleca się picie odpowiedniej ilości płynów, unikanie wysiłku fizycznego i dźwigania oraz zapobieganie zaparciom przez kilka tygodni. Dokładne zalecenia podaje zespół leczący.

Możliwymi następstwami zabiegu są wytrysk wsteczny (nasienie trafia do pęcherza, co wpływa na płodność), przejściowe nietrzymanie moczu, a rzadko blizna zwężająca cewkę. Przed zabiegiem warto zapytać o te sprawy lekarza, zwłaszcza jeśli planujesz dziecko.

Kiedy leczenie prostaty jest pilne?

Pilnej pomocy wymaga całkowita niemożność oddania moczu, wysoka gorączka z dreszczami i bólem w kroczu oraz nagłe osłabienie nóg z zaburzeniami kontroli pęcherza lub stolca. W takich sytuacjach nie należy czekać na termin u specjalisty, tylko zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy.

Do lekarza w najbliższym czasie zgłoś się przy krwi w moczu lub nasieniu, nawracających zakażeniach dróg moczowych, narastających zaburzeniach oddawania moczu, bólu w kroczu trwającym dłużej niż kilka tygodni oraz niewyjaśnionym bólu kości lub spadku masy ciała.

Do jakiego lekarza iść i jak się przygotować do wizyty?

Z problemami z prostatą najlepiej zgłosić się do urologa; pierwszy kontakt może być też u lekarza rodzinnego, który zleci podstawowe badania i w razie potrzeby skieruje do specjalisty. Przed wizytą warto przez kilka dni notować, jak często i w jakich porach oddajesz mocz, ile płynów pijesz oraz jakie dolegliwości ci towarzyszą.

Warto też spisać wszystkie przyjmowane leki i suplementy, wyniki wcześniejszych badań (zwłaszcza PSA) oraz pytania, na przykład:

• Jakie jest moje rozpoznanie i jakie badania potwierdzają je lub wykluczają inne przyczyny?
• Jakie opcje leczenia mam do wyboru i jakie są ich zalety i ograniczenia?
• Jakie działania niepożądane mogą wystąpić i na co zwrócić uwagę?
• Jak długo potrwa leczenie i kiedy zobaczę poprawę?
• Jak często powinienem się kontrolować?