Zapalenie prostaty – objawy, rodzaje i leczenie

Zapalenie prostaty (zapalenie gruczołu krokowego) to grupa schorzeń, w których występuje ból, zaburzenia oddawania moczu lub oba te objawy, a przyczyną jest stan zapalny lub zakażenie gruczołu albo okolicznych tkanek. Może mieć gwałtowny przebieg i wymagać pilnego leczenia, ale częściej ma charakter przewlekły i bywa trudne do zdiagnozowania oraz leczenia.

Zapalenie prostaty nie jest chorobą wyłącznie starszych mężczyzn. Dotyczy także młodych i dojrzałych panów, co odróżnia je od przerostu i raka prostaty. Informacje o położeniu i funkcji gruczołu znajdziesz w artykule prostata – co to jest i jakie choroby ją dotyczą. Poniżej opisujemy rodzaje zapalenia, objawy, przyczyny, badania, leczenie i powikłania.

Jakie są rodzaje zapalenia prostaty?

Urolodzy zwykle posługują się czterema kategoriami, które różnią się przyczyną, przebiegiem i leczeniem. Odróżnienie ich ma znaczenie, bo przy zakażeniu bakteryjnym antybiotyk jest podstawą leczenia, a przy bólu miednicy bez bakterii zwykle nie pomaga.

Rodzaj	Przebieg	Główne leczenie
Ostre bakteryjne zapalenie	nagły początek, gorączka, silny ból i zaburzenia mikcji	antybiotyk, często w szpitalu, leki przeciwbólowe, nawadnianie
Przewlekłe bakteryjne zapalenie	nawracające zakażenia dróg moczowych wywoływane tymi samymi bakteriami, umiarkowane objawy	dłuższa kuracja antybiotykiem przenikającym do prostaty
Przewlekły zespół bólu miednicy (zapalenie niebakteryjne)	ból w miednicy trwający ponad trzy miesiące bez udowodnionego zakażenia; najczęstsza postać	leczenie wieloczynnikowe: leki, fizjoterapia, ćwiczenia, techniki radzenia sobie ze stresem
Bezobjawowe zapalenie	zmiany wykrywane przypadkowo, bez dolegliwości	zwykle nie wymaga leczenia

Jakie są objawy ostrego zapalenia prostaty?

Ostre zapalenie zaczyna się zwykle nagle: gorączka z dreszczami, osłabienie, bóle mięśni i stawów, ból w kroczu, podbrzuszu lub w okolicy krzyżowej, pieczenie przy oddawaniu moczu, częste parcie na mocz oraz osłabiony strumień. Czasem dochodzi do całkowitego zatrzymania moczu. Prostata jest wtedy obrzęknięta i bardzo bolesna.

To stan wymagający pilnej pomocy lekarskiej tego samego dnia. Przy wysokiej gorączce, dreszczach, pogorszeniu samopoczucia lub niemożności oddania moczu należy zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy. Nieleczone zakażenie może przejść w ropień prostaty lub we wstępujące zakażenie krwi (sepsę).

Jak objawia się przewlekłe zapalenie prostaty?

Objawy są mniej gwałtowne, ale uciążliwe i trwają miesiącami. Najczęściej występują:

• tępy ból lub dyskomfort w kroczu, w okolicy odbytu, pachwin, jąder, prącia lub dolnej części pleców,
• ból przy wytrysku lub po nim,
• pieczenie i parcie przy oddawaniu moczu, częstsze oddawanie moczu,
• osłabienie strumienia moczu,
• w części przypadków – obniżony popęd i zaburzenia erekcji,
• przygnębienie, napięcie i problemy ze snem, które często towarzyszą przewlekłemu bólowi.

Objawy mogą się nasilać i słabnąć, a ich nasilenie bywa związane z napięciem, stresem czy długim siedzeniem. Podobne dolegliwości powoduje także przerost prostaty, zwężenie cewki moczowej, kamica czy zakażenia przenoszone drogą płciową, dlatego samodzielne rozpoznanie jest niemożliwe.

Dlaczego dochodzi do zapalenia prostaty?

Ostre i przewlekłe bakteryjne zapalenie zwykle wywołują bakterie jelitowe, np. pałeczki okrężnicy (E. coli), które dostają się do gruczołu z dróg moczowych. Czynniki sprzyjające to:

• zakażenia dróg moczowych,
• cewnikowanie i zabiegi urologiczne, w tym biopsja prostaty,
• utrudniony odpływ moczu, np. przy przeroście prostaty,
• zakażenia przenoszone drogą płciową, u młodszych mężczyzn,
• cukrzyca i inne stany osłabiające odporność.

Przyczyny przewlekłego zespołu bólu miednicy nie są w pełni poznane. Rozważa się udział napięcia mięśni dna miednicy, zaburzeń nerwowych, odpowiedzi zapalnej i czynników psychicznych. Zapalenie prostaty nie jest efektem „zaziębienia" ani siedzenia na zimnym.

Czy zapalenie prostaty jest zaraźliwe?

Samo zapalenie prostaty nie jest chorobą zakaźną w typowym sensie i partnerka nie „łapie" go od mężczyzny. Jeśli jednak przyczyną jest zakażenie przenoszone drogą płciową, np. chlamydią lub rzeżączką, drobnoustroje mogą być przekazywane partnerom, więc leczenia wymaga wtedy także partner lub partnerka. Dotyczy to głównie młodszych mężczyzn i wymaga rozmowy z lekarzem oraz badań.

Jak rozpoznaje się zapalenie prostaty?

Lekarz pyta o objawy, bada brzuch i okolice krocza, a prostatę ocenia przez odbyt. W ostrym zapaleniu badanie jest bardzo bolesne i wykonuje się je delikatnie, bez uciskania gruczołu. Podstawą jest badanie ogólne i posiew moczu, a w razie potrzeby także badania krwi i USG.

Przy przewlekłej postaci lekarz może zlecić badania moczu przed i po masażu gruczołu lub badanie wydzieliny prostaty, aby ocenić, czy występują bakterie; w praktyce rozpoznanie opiera się głównie na objawach i wykluczeniu innych przyczyn, takich jak zakażenia przenoszone drogą płciową, kamica, zwężenie cewki czy nowotwory. Przegląd badań znajdziesz w artykule badanie prostaty – PSA, USG, rezonans i biopsja. Warto wiedzieć, że przy zapaleniu PSA może być przejściowo podwyższone, dlatego nie oznacza się go zwykle w trakcie ostrej infekcji, a po jej wyleczeniu badanie się powtarza.

Jak leczy się zapalenie prostaty?

Sposób leczenia zależy od rodzaju choroby. Ogólny przegląd metod postępowania w chorobach gruczołu krokowego jest w artykule leczenie prostaty.

Ostre zapalenie

Wymaga antybiotyku dobranego przez lekarza, często w szpitalu i podawanego dożylnie, zwłaszcza przy gorączce lub zatrzymaniu moczu. Stosuje się też leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, nawadnianie oraz, w razie potrzeby, odprowadzenie moczu cewnikiem lub przez nakłucie nadłonowe. Po poprawie leczenie doustne kontynuuje się zwykle przez kilka tygodni. W tym okresie nie wolno masować prostaty.

Przewlekłe bakteryjne zapalenie

Wymaga dłuższej kuracji antybiotykiem, który dobrze przenika do tkanki prostaty, zwykle przez kilka tygodni. Nawroty zdarzają się często, więc potrzebne są kontrole i badania moczu. Antybiotyk powinien być przyjmowany tak długo, jak zalecił lekarz, nawet po ustąpieniu objawów, ale nie dłużej, niż zalecono.

Przewlekły zespół bólu miednicy

Leczenie jest wieloczynnikowe i wymaga cierpliwości; poprawa następuje zwykle stopniowo, w ciągu tygodni lub miesięcy. Stosuje się leki przeciwbólowe, alfa-blokery rozluźniające mięśnie wokół szyi pęcherza i cewki, czasem inne leki dobrane do dominujących objawów. Pomaga fizjoterapia mięśni dna miednicy, ćwiczenia rozluźniające, ciepłe kąpiele siedzące, unikanie długotrwałego siedzenia oraz techniki radzenia sobie ze stresem.

Antybiotyk bywa próbowany krótko, ale nie pomaga, gdy bakterii nie ma, a jego nadużywanie sprzyja oporności. Skuteczność nowszych metod, takich jak fala uderzeniowa, nie jest jednoznacznie potwierdzona. Dopasowaniem terapii zajmuje się zwykle urolog, czasem z fizjoterapeutą lub psychologiem.

Co możesz zrobić samodzielnie przy przewlekłym bólu?

• Unikaj długiego siedzenia na twardych powierzchniach, rób przerwy i spacery.
• Stosuj ciepłe kąpiele siedzące, które rozluźniają mięśnie krocza.
• Ogranicz kawę, alkohol i bardzo ostre potrawy, jeśli zauważasz, że nasilają dolegliwości.
• Wprowadź ćwiczenia rozluźniające i oddechowe; pod okiem fizjoterapeuty także rozciąganie dna miednicy.
• Dbaj o sen i ruch, bo przewlekły ból wzmacnia się przy zmęczeniu i napięciu.
• Nie masuj prostaty na własną rękę i nie sięgaj po przypadkowe leki przeciwbólowe w nadmiarze.

Rola masażu gruczołu jest ograniczona i wymaga ostrożności, co opisujemy w artykule masaż prostaty – ryzyko i przeciwwskazania.

Czy zioła i suplementy pomagają?

Dowody na skuteczność preparatów ziołowych (np. wyciągu z pyłku roślin) w przewlekłym bólu miednicy są ograniczone i niejednoznaczne. Nie zastępują leczenia i nie wolno ich stosować zamiast antybiotyku przy ostrym zapaleniu. Jeśli rozważasz taki preparat, zapytaj lekarza o możliwe interakcje z lekami; ogólne zasady bezpieczeństwa opisujemy w artykule rośliny lecznicze – przewodnik po ziołach i bezpieczeństwie.

Czy zapalenie prostaty może prowadzić do powikłań?

Ostre zapalenie, jeśli nie jest leczone, może doprowadzić do ropnia lub sepsy. Przewlekłe zapalenie rzadko jest groźne dla zdrowia, ale obniża jakość życia. Nie ma dowodów, by samo zapalenie prostaty powodowało raka. Zapalenie nie jest też najczęstszą przyczyną niepłodności, choć przy zakażeniu mogą przejściowo pogorszyć się parametry nasienia.

Przewlekłe dolegliwości mogą wpływać na życie seksualne i samopoczucie psychiczne. Jeśli utrzymują się problemy z erekcją lub popędem, warto o nich powiedzieć lekarzowi, bo często da się im zaradzić; więcej w artykule zaburzenia erekcji – przyczyny, diagnostyka i leczenie.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do lekarza należy zgłosić się, gdy ból w kroczu, pieczenie przy oddawaniu moczu lub zaburzenia mikcji utrzymują się dłużej niż kilka dni, nawracają albo towarzyszy im krew w moczu lub w nasieniu. Warto też skonsultować dolegliwości, jeśli po przebytym zakażeniu dróg moczowych wciąż nawracają.

Pilnej pomocy (tego samego dnia lub na szpitalnym oddziale ratunkowym) wymagają:

• wysoka gorączka z dreszczami i silnym bólem w kroczu,
• niemożność oddania moczu,
• znaczne pogorszenie samopoczucia, splątanie, zawroty głowy lub bardzo szybkie bicie serca przy gorączce – możliwa sepsa.

Czy zapalenie prostaty można zapobiec?

Nie ma gwarancji, ale pomaga szybkie leczenie zakażeń dróg moczowych, bezpieczne zachowania seksualne (ograniczające zakażenia przenoszone drogą płciową), unikanie niepotrzebnego cewnikowania oraz leczenie przerostu prostaty, który utrudnia odpływ moczu. Pomaga też regularny ruch i niezaleganie w jednej pozycji przez wiele godzin.

Zapalenie często nawraca, więc po zakończeniu leczenia zachowaj kontakt z urologiem i zgłaszaj nawroty objawów od razu.