Przedwczesny wytrysk – przyczyny, techniki i leczenie

Przedwczesny wytrysk to nawracający wytrysk, który następuje bardzo szybko po rozpoczęciu stosunku, zwykle zanim mężczyzna by tego chciał, i któremu towarzyszy poczucie braku kontroli oraz przykrość lub unikanie współżycia. To jedno z najczęstszych zaburzeń seksualnych u mężczyzn, zwłaszcza młodszych, i można je skutecznie leczyć.

Nie każdy szybki wytrysk jest zaburzeniem. Liczy się nie tyle sam czas, ile powtarzalność, brak kontroli i dyskomfort, który z tego wynika. Zdarzające się sporadycznie sytuacje, np. po długiej przerwie lub w stresie, nie wymagają leczenia.

Jak działa wytrysk i skąd bierze się problem?

Wytrysk to odruch sterowany przez układ nerwowy: po osiągnięciu odpowiedniego poziomu pobudzenia mięśnie okolicy miednicy kurczą się i nasienie zostaje wydalone. Zazwyczaj mężczyzna wyczuwa moment „bez odwrotu" i może w pewnym stopniu opóźniać odruch. Przy przedwczesnym wytrysku ten próg pobudzenia jest osiągany bardzo szybko, a kontrola jest ograniczona.

W regulacji odruchu uczestniczą m.in. neuroprzekaźniki, takie jak serotonina, i wrażliwość zakończeń nerwowych prącia. Dlatego niektóre leki działające na układ serotoninowy opóźniają wytrysk. Rola psychiki jest ogromna, ale nie jest jedyną przyczyną.

Jak rozpoznaje się przedwczesny wytrysk?

Według międzynarodowych definicji rozpoznanie wymaga trzech elementów: wytrysk następuje bardzo szybko (w typowych kryteriach liczy się to w minutach od wprowadzenia prącia do pochwy), mężczyzna nie jest w stanie go opóźnić, a problem wywołuje negatywne skutki, jak frustracja, lęk czy unikanie bliskości. Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie rozmowy, bez konieczności specjalnych badań.

Czas liczony na stoperze nie jest wystarczającym kryterium, a pomiar własnymi siłami zwykle nasila napięcie. Znaczenie mają subiektywne poczucie kontroli i skutki dla relacji. Niektórzy mężczyźni martwią się, choć ich czas mieści się w typowym zakresie; wtedy pomaga rzetelna informacja i rozmowa, a nie leczenie.

Jak często występuje przedwczesny wytrysk?

Dokładnych liczb nie podajemy, bo wyniki badań zależą od przyjętej definicji. W badaniach ankietowych wielu mężczyzn zgłasza, że bywa u nich zbyt szybki wytrysk, ale spełnienie pełnych kryteriów rozpoznania dotyczy mniejszej grupy. Zaburzenie występuje w każdym wieku, a u młodych mężczyzn bywa związane z początkami życia seksualnego i napięciem.

Jakie są rodzaje przedwczesnego wytrysku?

• Pierwotny (całożyciowy) występuje od początku życia seksualnego, w większości sytuacji i z różnymi partnerkami lub partnerami. Prawdopodobnie ma podłoże biologiczne, np. nadmierną wrażliwość odruchu wytrysku.
• Wtórny (nabyty) pojawia się po okresie prawidłowego funkcjonowania. Częściej wiąże się z innymi problemami zdrowotnymi lub psychicznymi.

Rozróżnia się też postać sytuacyjną, występującą tylko w określonych okolicznościach, np. z konkretną osobą, oraz stan, w którym mężczyzna uważa, że wytryskuje zbyt szybko, choć obiektywnie jego czas jest typowy. Podział ma znaczenie, bo wpływa na wybór leczenia.

Co może powodować przedwczesny wytrysk?

Przyczyny nie zawsze udaje się ustalić, a często nakłada się kilka. Wśród czynników wymienia się:

• lęk, stres, napięcie i obawę przed oceną partnera,
• pośpiech i nawyki z wczesnego życia seksualnego,
• problemy w związku,
• zaburzenia erekcji – mężczyzna, który obawia się utraty wzwodu, może się spieszyć (zobacz zaburzenia erekcji),
• zapalenie prostaty lub cewki moczowej (zobacz zapalenie prostaty),
• choroby tarczycy, zwłaszcza nadczynność (zobacz objawy chorób tarczycy),
• odstawienie niektórych substancji, np. alkoholu, opioidów lub leków,
• predyspozycje wrodzone, w tym czynniki genetyczne.

Rola lęku i błędnego koła

Lęk przed niepowodzeniem sam nasila problem: im bardziej mężczyzna obserwuje siebie i się spieszy, tym trudniej o kontrolę. Po kilku niepowodzeniach pojawia się unikanie współżycia, a ono z kolei zwiększa napięcie przy kolejnej okazji. Zerwanie tego mechanizmu jest jednym z głównych celów terapii.

Choroby i stany, które warto wykluczyć

Przy wtórnym przedwczesnym wytrysku lekarz sprawdza, czy nie towarzyszy mu infekcja układu moczowo-płciowego, choroba prostaty (więcej w artykule Prostata – co to jest i jakie choroby ją dotyczą), zaburzenia tarczycy lub problemy z erekcją. Pomocne bywa też ustalenie, czy mężczyzna nie przyjmuje leków lub substancji, które mogą wpływać na odruch wytrysku. Leczenie tych stanów może wyraźnie poprawić sytuację.

Jakie techniki behawioralne pomagają?

Terapia behawioralna jest uznaną metodą pierwszego wyboru, zwłaszcza gdy podłożem są nawyki lub lęk. Opisane klinicznie metody uczą rozpoznawania narastającego pobudzenia i kontrolowania go:

• Stop-start. Gdy mężczyzna czuje, że zbliża się wytrysk, przerywa bodźce do czasu opadnięcia pobudzenia, po czym je wznawia.
• Technika ucisku. Podobna zasada, ale przed wznowieniem partner lub partnerka na krótko uciska prącie poniżej żołędzi, aby zmniejszyć pobudzenie.
• Ćwiczenia mięśni dna miednicy. U części mężczyzn poprawiają kontrolę, najlepiej wykonywać je po instruktażu fizjoterapeuty.

Takie techniki wymagają regularności i czasu, a efekty pojawiają się zwykle po kilku tygodniach. Najlepiej działają, gdy ćwiczy się je razem z partnerem lub partnerką i pod opieką seksuologa lub psychologa. Pomocna jest też rozmowa o lęku i oczekiwaniach oraz zmniejszenie presji „wyniku".

Skuteczność tych metod jest umiarkowana, a efekt bywa przejściowy, jeśli ćwiczenia zostaną zaniechane. Dlatego często łączy się je z leczeniem farmakologicznym albo psychoterapią.

Jak leczy się przedwczesny wytrysk medycznie?

Gdy techniki behawioralne nie wystarczają, lekarz może zaproponować leczenie farmakologiczne. Stosuje się m.in. leki z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, w tym dapoksetynę zarejestrowaną w tym wskazaniu w niektórych krajach, a także leki znieczulające miejscowo (w postaci sprayu lub kremu) zmniejszające wrażliwość żołędzi. Przy współistniejących zaburzeniach erekcji czasem pomagają inhibitory fosfodiesterazy typu 5. Dobór leku i sposób stosowania zawsze ustala lekarz, ponieważ leki mają działania niepożądane i przeciwwskazania.

Jeśli przyczyną jest choroba, np. zapalenie prostaty lub zaburzenia tarczycy, jej leczenie może rozwiązać problem. Czasem stosuje się też połączenie psychoterapii z lekami.

Co warto wiedzieć o lekach z grupy SSRI?

Leki przeciwdepresyjne z tej grupy opóźniają wytrysk jako działanie uboczne, dlatego wykorzystuje się je w tym zaburzeniu. Mogą powodować m.in. nudności, zawroty głowy, senność, a przy długim stosowaniu także obniżenie popędu lub kłopoty z erekcją. Nie wolno ich łączyć z niektórymi innymi lekami ani z alkoholem według zaleceń lekarza, a przy chorobach serca, padaczce czy depresji potrzebna jest szczególna ostrożność. Nie odstawiaj samodzielnie leku przeciwdepresyjnego przyjmowanego z innego powodu.

Leki znieczulające miejscowo

Preparaty zmniejszające wrażliwość mogą wydłużać czas do wytrysku, ale mogą też znieczulać partnerkę lub partnera i obniżać wrażliwość samego mężczyzny, jeśli zostaną źle użyte. Należy ściśle stosować się do zaleceń lekarza lub ulotki dotyczących czasu stosowania i ewentualnego użycia prezerwatywy.

Czy alkohol albo zioła pomagają?

Nie. Alkohol nie jest metodą leczenia przedwczesnego wytrysku. Może co prawda osłabiać wrażliwość i opóźniać wytrysk, ale jednocześnie pogarsza erekcję, a nadużywany prowadzi do uzależnienia i innych szkód. Nie istnieją też udowodnione skuteczne herbaty ani mieszanki ziołowe, które leczyłyby to zaburzenie. Suplementy reklamowane jako „opóźniające wytrysk" nie mają solidnych dowodów skuteczności, a mogą zawierać niezadeklarowane substancje. Ogólne zasady bezpieczeństwa stosowania ziół omawiamy w artykule o roślinach leczniczych.

Jak rozmawiać o problemie z partnerką lub partnerem?

Przedwczesny wytrysk dotyczy obojga partnerów, a milczenie zwykle pogłębia napięcie. Spokojna rozmowa o tym, że to częste i uleczalne zaburzenie, a nie wyraz braku zaangażowania, zmniejsza presję. Pomaga też skupienie się na bliskości jako całości, a nie wyłącznie na czasie trwania stosunku.

Terapeuta pomaga przerwać mechanizm błędnego koła, ucząc rozpoznawania sygnałów z ciała i oswajania napięcia. Partnerka lub partner może uczestniczyć w terapii, co zwykle poprawia jej efekty.

Jakie nawyki ułatwiają poprawę?

Poza leczeniem warto zadbać o to, co zmniejsza ogólne napięcie i poprawia kondycję. Nie są to metody „na wytrysk", ale pomagają w terapii i zmniejszają ryzyko nawrotu.

• Regularny ruch i sen obniżają poziom stresu i poprawiają samopoczucie (zobacz brak snu).
• Ograniczenie alkoholu i rezygnacja z narkotyków poprawiają kontrolę i erekcję.
• Unikanie pośpiechu i skupianie się na odczuciach zamiast na „wyniku" zmniejsza napięcie.
• Regularne ćwiczenie technik opisanych wyżej, nawet gdy objawy się poprawią.
• Otwarte rozmowy z partnerką lub partnerem o oczekiwaniach i obawach.

Czy przedwczesny wytrysk wpływa na płodność?

Samo zbyt szybkie wystąpienie wytrysku nie obniża jakości nasienia, ale może utrudniać zapłodnienie, jeśli do wytrysku dochodzi zanim dojdzie do kontaktu w pochwie. Jeżeli para starająca się o dziecko ma z tym trudność, warto powiedzieć o tym lekarzowi, bo istnieją sposoby rozwiązania problemu. Więcej o diagnostyce niepłodności znajdziesz w artykule Niepłodność – przyczyny, badania i leczenie.

Czego się spodziewać po wizycie?

Lekarz zapyta o to, od kiedy trwa problem, czy występuje zawsze, czy tylko w pewnych sytuacjach, jakie leki i używki przyjmujesz oraz czy towarzyszą mu zaburzenia erekcji lub obniżony popęd (zobacz spadek libido). Może zbadać okolice narządów płciowych i prostatę (zobacz badanie prostaty), a w razie podejrzenia choroby zlecić badanie moczu lub krwi. Rozmowa jest poufna, a pytania mają pomóc dobrać leczenie. Ważne, by szczerze mówić o stosowanych suplementach i alkoholu.

Kiedy iść do lekarza?

Warto umówić się na wizytę, jeśli problem powtarza się przez kilka miesięcy, powoduje stres lub unikanie współżycia, pojawił się po okresie prawidłowego funkcjonowania albo towarzyszą mu inne objawy: ból przy oddawaniu moczu, ból w kroczu, wydzielina z cewki, krew w nasieniu, problemy z erekcją lub zmęczenie i spadek masy ciała. Pierwszą osobą może być lekarz rodzinny, urolog lub seksuolog.

Pilnej konsultacji wymagają silny ból w kroczu z gorączką, niemożność oddania moczu oraz ból w mosznie. Jeśli obniżonemu nastrojowi towarzyszą myśli o zrobieniu sobie krzywdy, zgłoś się na izbę przyjęć lub zadzwoń pod numer 112. Więcej o depresji piszemy w artykule Depresja – objawy.

Wstyd jest naturalny, ale lekarze często spotykają się z tym problemem i można go skutecznie leczyć. Zobacz też artykuł o spadku libido.