Spadek libido u kobiet i mężczyzn – przyczyny i co pomaga

Spadek libido to utrzymujące się zmniejszenie zainteresowania seksem i ochoty na kontakty seksualne. Dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Nie ma jednej „właściwej" częstości współżycia ani poziomu popędu, a naturalnie zmienia się on w czasie, więc problemem jest dopiero obniżenie, które trwa i które przeszkadza Tobie lub Waszemu związkowi.

Popęd zależy od hormonów, zdrowia ogólnego, nastroju, snu, leków i jakości relacji. Zwykle za spadek odpowiada kilka czynników naraz, a ich odnalezienie często pozwala poprawić sytuację. Brak ochoty na seks sam w sobie nie jest chorobą, ale bywa objawem innego problemu, który warto rozpoznać.

Czym jest libido i co jest normą?

Libido to subiektywna ochota na aktywność seksualną: myśli, fantazje i potrzeba bliskości. Jest bardzo zróżnicowane między ludźmi i zmienia się w ciągu życia, w zależności od zdrowia, etapu związku i okoliczności. Dlatego nie ma liczby, poniżej której popęd jest „za niski", a porównywanie się z innymi niewiele daje.

Lekarze mówią o zaburzeniu, gdy obniżony popęd utrzymuje się przez dłuższy czas (zwykle liczy się to w miesiącach), nie wynika z przejściowej sytuacji i wywołuje przykrość. Jeśli oboje partnerzy są zadowoleni z rzadkiego współżycia, nie ma problemu do leczenia. Osoby aseksualne, które nie odczuwają pociągu seksualnego i nie cierpią z tego powodu, również nie mają zaburzenia.

Libido a erekcja i podniecenie – czym się różnią?

Libido to ochota na seks. Erekcja u mężczyzn i podniecenie fizyczne u kobiet to reakcje ciała, które mogą zawodzić mimo zachowanej ochoty, i odwrotnie. Dlatego ważne jest ustalenie, co dokładnie się zmieniło: czy brakuje chęci, czy trudność dotyczy reakcji ciała, bólu lub orgazmu.

Problemy z samym wzwodem opisujemy w artykule o zaburzeniach erekcji. Zbyt szybki wytrysk to osobne zagadnienie, o którym piszemy w artykule o przedwczesnym wytrysku. Te trudności często prowadzą do unikania seksu, a z czasem do wtórnego obniżenia ochoty.

Jakie są przyczyny spadku libido?

Najczęściej współistnieje kilka przyczyn. Można je podzielić na biologiczne, psychiczne i związane z relacją, choć w praktyce wszystkie się przenikają: choroba wywołuje stres, stres obniża popęd, a konflikt w związku pogłębia zmęczenie.

Zmiany hormonalne

U mężczyzn niedobór testosteronu może obniżać popęd, ale rozpoznaje się go na podstawie objawów i badań krwi, a nie samego wieku. U kobiet na libido wpływają zmiany hormonów w okresie okołomenopauzalnym, po porodzie i w czasie karmienia piersią. Suchość pochwy i bolesne współżycie po menopauzie dodatkowo zniechęcają do seksu i są stanem, który można leczyć. Znaczenie mogą mieć także choroby tarczycy (zobacz objawy chorób tarczycy) i podwyższony poziom prolaktyny.

Leki

Popęd mogą obniżać niektóre leki przeciwdepresyjne (zwłaszcza z grupy SSRI), część leków na nadciśnienie, leki przeciwpsychotyczne, opioidy, leki wpływające na działanie hormonów płciowych oraz u części kobiet antykoncepcja hormonalna (zobacz metody antykoncepcji). Nie przerywaj leczenia na własną rękę, zwłaszcza przeciwdepresyjnego. Lekarz może zmienić lek, dostosować schemat albo zaproponować inne rozwiązanie.

Zdrowie psychiczne i stres

Depresja i zaburzenia lękowe bardzo często obniżają popęd. Podobnie działają przewlekły stres, przemęczenie, wypalenie zawodowe i trudne przeżycia. Czasem spadek libido jest jednym z pierwszych sygnałów depresji, o której piszemy w artykule Depresja – objawy. Wpływ ma też niedobór snu, o którym przeczytasz w artykule o braku snu.

Choroby przewlekłe

Do spadku libido mogą prowadzić cukrzyca, choroby serca i naczyń, niewydolność nerek, choroby wątroby, przewlekły ból, otyłość czy bezdech senny. Wpływa na nie zarówno sama choroba, jak i zmęczenie, leki oraz obawy z nią związane. Częste jest też unikanie współżycia z lęku, że wysiłek zaszkodzi, np. po zawale. Takie pytania warto zadać lekarzowi prowadzącemu, bo zwykle istnieją jasne zalecenia.

Relacja i okoliczności życia

Konflikty, brak bliskości emocjonalnej, rutyna, nierozwiązane żale, brak prywatności, opieka nad małymi dziećmi czy przeciążenie obowiązkami potrafią wygasić pożądanie. Znaczenie mają też trudne doświadczenia z przeszłości, lęk przed bólem lub niepowodzeniem oraz negatywny obraz własnego ciała.

Używki

Nadmiar alkoholu, palenie tytoniu i narkotyki w dłuższej perspektywie obniżają popęd i pogarszają zdrowie seksualne.

Spadek libido u kobiet – co jest typowe?

U kobiet popęd jest szczególnie wrażliwy na kontekst: zmęczenie, poczucie bezpieczeństwa, jakość relacji, ból i nastrój. Wiele kobiet opisuje, że ochota pojawia się nie „sama z siebie", lecz dopiero w odpowiedzi na bliskość i sprzyjające okoliczności. Taki wzorzec jest powszechny i nie oznacza zaburzenia.

Częste okresy obniżonego popędu to ciąża, połóg i karmienie piersią (zobacz połóg i karmienie piersią), a także menopauza. Wtedy znaczenie mają zmiany hormonalne, zmęczenie, zmieniony wygląd ciała i suchość pochwy. Ból przy współżyciu zawsze wymaga diagnostyki, bo bywa związany z zapaleniem, endometriozą lub zmianami po menopauzie. Samo hormonalne tło tych zmian omawiamy w artykule o menopauzie.

Spadek libido u mężczyzn – co jest typowe?

U mężczyzn popęd z wiekiem zwykle stopniowo słabnie, ale bardzo duże znaczenie mają choroby przewlekłe, otyłość, leki, nadużywanie alkoholu, stres i depresja. Obniżenie ochoty na seks warto odróżnić od problemów z erekcją, choć często występują razem i się nasilają.

Niedobór testosteronu rozpoznaje się dopiero wtedy, gdy wystąpią odpowiednie objawy i potwierdzą go powtarzane badania krwi, a nie wyłącznie z niskiego wyniku. Terapia hormonalna wymaga kontroli lekarskiej, bo ma przeciwwskazania, m.in. dotyczące prostaty (zobacz prostata – budowa i choroby).

Libido w różnych okresach życia

Popęd zmienia się w zależności od etapu życia. U kobiet bywa niższy w ciąży, po porodzie i w czasie karmienia piersią, a także w okresie menopauzy, kiedy spada poziom estrogenów. U mężczyzn z wiekiem zwykle stopniowo maleje poziom testosteronu, choć u wielu pozostaje w granicach normy. Same te zmiany nie są chorobą, ale gdy sprawiają przykrość, warto porozmawiać o nich z lekarzem.

W długich związkach naturalnie zmienia się też charakter pożądania. Ochota często nie pojawia się „znikąd", lecz dopiero w odpowiedzi na bliskość i sprzyjające okoliczności. Nie oznacza to, że coś jest nie tak, ale bywa to dobry punkt wyjścia do rozmowy w parze.

Co może pomóc w spadku libido?

Skuteczne postępowanie zależy od przyczyny, dlatego pierwszym krokiem jest jej ustalenie, a dopiero potem wybór metody. Poniższe działania są bezpieczne i często pomagają, nawet jeśli nie rozwiązują problemu w całości.

• Ustalenie przyczyny. Najskuteczniej działa leczenie tego, co jest u podstaw: choroby, zaburzeń hormonalnych, depresji czy bolesnego współżycia.
• Przegląd leków. Warto zapytać lekarza, czy któryś z przyjmowanych leków może obniżać popęd.
• Sen i regeneracja. Regularny, wystarczający sen i odpoczynek często poprawiają libido bardziej, niż się spodziewamy.
• Ruch. Aktywność fizyczna poprawia nastrój, kondycję i obraz własnego ciała.
• Ograniczenie stresu, alkoholu i papierosów.
• Rozmowa z partnerem lub partnerką. Otwarte mówienie o potrzebach i obawach zmniejsza napięcie. Pomaga też świadome znajdowanie czasu na bliskość, niekoniecznie seksualną.
• Terapia. Psychoterapia, terapia par lub konsultacja seksuologa pomagają, gdy przyczyną są lęk, konflikty lub trudne doświadczenia.

Czy suplementy i „naturalne afrodyzjaki" działają?

Dla większości suplementów i „naturalnych afrodyzjaków" brakuje wiarygodnych dowodów, że zwiększają popęd. Mogą natomiast wchodzić w interakcje z lekami lub zawierać niezadeklarowane substancje. Nie warto na nich polegać. Podobnie nie ma udowodnionej diety zwiększającej libido; ogólnie korzystny jest sposób odżywiania dobry dla serca i naczyń, opisany w artykule o zdrowym odżywianiu.

Leczenie hormonalne i miejscowe

Terapia hormonalna może być zasadna tylko wtedy, gdy lekarz potwierdzi niedobór hormonów i oceni ryzyko, dlatego nie stosuj hormonów na własną rękę. U kobiet po menopauzie lekarz może zaproponować leczenie miejscowe objawów w obrębie pochwy, które często poprawia komfort współżycia. Zaburzenia erekcji współistniejące ze spadkiem popędu leczy się osobno, według zasad opisanych w artykule o zaburzeniach erekcji.

Jakie badania może zlecić lekarz?

Lekarz zaczyna od wywiadu: kiedy spadek się zaczął, czy zmieniły się leki, nastrój, sen i sytuacja w życiu. Zwykle bada się też ciśnienie i ogólny stan zdrowia. W zależności od objawów zleca się badania krwi, np. glukozę, hormony tarczycy, a u mężczyzn czasem testosteron, u kobiet w razie potrzeby hormony płciowe. Same wyniki nie wystarczają do rozpoznania, liczy się ich zestawienie z objawami, a zakresy referencyjne zależą od laboratorium.

Często bardziej pomocne od badań okazuje się spokojne omówienie okoliczności życia. U kobiet lekarz zapyta także o cykl miesiączkowy, ból i suchość pochwy, a u mężczyzn o poranne wzwody, nastrój i alkohol.

Jak rozmawiać o spadku libido w związku?

Rozbieżność w poziomie ochoty między partnerami jest bardzo częsta i sama w sobie nie świadczy o kryzysie. Problem zaczyna się, gdy jedna osoba czuje się odrzucana, a druga naciskana. Wtedy unika się też zwykłej czułości, aby nie dawać „fałszywych sygnałów", co oddala od siebie oboje.

Pomaga rozmowa w spokojnym momencie, nie w sypialni tuż po odrzuceniu. Warto mówić o własnych odczuciach zamiast o winie partnera, ustalić, co sprawia przyjemność i bliskość, oraz zaplanować czas tylko dla siebie. Gdy rozmowa się nie udaje, pomaga terapeuta par lub seksuolog.

Kiedy zgłosić się po pomoc?

Poszukaj pomocy, jeśli obniżony popęd utrzymuje się dłużej niż kilka miesięcy i sprawia Ci przykrość lub obciąża związek. Skonsultuj się z lekarzem szczególnie wtedy, gdy spadek libido pojawił się nagle, po rozpoczęciu nowego leku albo towarzyszą mu inne objawy: przewlekłe zmęczenie, przyrost lub spadek masy ciała, zaburzenia miesiączkowania, uderzenia gorąca, ból przy współżyciu, zaburzenia erekcji lub obniżony nastrój.

Pomocy potrzebujesz pilnie, jeśli obniżonemu nastrojowi towarzyszą myśli o zrobieniu sobie krzywdy. Zgłoś się wtedy do lekarza psychiatry lub na izbę przyjęć albo zadzwoń pod numer alarmowy 112.

Pierwszą osobą może być lekarz rodzinny, a następnie, zależnie od sytuacji, urolog, ginekolog, endokrynolog, psychiatra, psycholog lub seksuolog. Podobne trudności dotyczą też przedwczesnego wytrysku.