Wypadanie włosów – przyczyny, domowe sposoby i leczenie

Wypadanie włosów to utrata większej liczby włosów, niż odrasta. Utrata kilkudziesięciu włosów dziennie, do około stu, jest naturalna, bo każdy włos przechodzi cykl wzrostu, spoczynku i wypadania. Niepokój powinno budzić wyraźnie nasilone wypadanie, przerzedzenie włosów, poszerzony przedziałek, zakola albo okrągłe ogniska bez włosów.

Domowe sposoby, takie jak płukanki ziołowe czy maseczki, bywają przyjemne i łagodzą skórę głowy, ale rzadko mają udowodniony wpływ na samo wypadanie. Zanim po nie sięgniesz, warto ustalić przyczynę, bo od niej zależy, co faktycznie pomoże – a część przyczyn wymaga leczenia, a nie kosmetyków.

Ile włosów dziennie wypada normalnie?

Na głowie mamy zwykle około stu tysięcy włosów, a dziennie wypada ich kilkadziesiąt, do około stu. Zależy to od gęstości włosów, długości, częstości mycia i czesania. Po dłuższej przerwie w myciu na szczotce lub w odpływie zbiera się naraz więcej włosów, co nie oznacza nasilonego wypadania.

O problemie świadczy raczej to, że widoczna jest zmiana: cieńszy kucyk, przerzedzenie na skroniach lub czubku głowy, więcej włosów na poduszce, w odpływie i na ubraniu przez kilka tygodni. Warto zrobić zdjęcia przedziałka co kilka tygodni – ułatwiają ocenę i rozmowę z lekarzem.

Jak rośnie włos? Cykl życia włosa w skrócie

Każdy włos przechodzi trzy główne fazy. W fazie wzrostu (anagen), trwającej kilka lat, włos rośnie. Następnie jest krótka faza przejściowa (katagen), a potem faza spoczynku (telogen), po której włos wypada i w tym samym mieszku zaczyna rosnąć nowy.

Większość włosów jest w danym momencie w fazie wzrostu, a niewielki odsetek w spoczynku. Wypadanie nasila się, gdy zbyt wiele włosów jednocześnie przechodzi do fazy spoczynku (tak dzieje się po silnym stresie lub chorobie), albo gdy faza wzrostu się skraca, a włosy robią się cieńsze (tak jest w łysieniu androgenowym).

Dlaczego włosy wypadają?

Przyczyn jest wiele, a często działa kilka naraz. Najczęstsze to:

• Wypadanie telogenowe – rozlana utrata włosów zaczynająca się zwykle 2–3 miesiące po silnym stresie, ciężkiej chorobie, wysokiej gorączce, operacji, porodzie, gwałtownym odchudzaniu czy zmianie leków. Zwykle ustępuje samoistnie, gdy przyczyna mija, a włosy odrastają w ciągu kilku miesięcy.
• Łysienie androgenowe – dziedziczne, stopniowe przerzedzanie włosów, u mężczyzn typowo w okolicy skroni i na szczycie głowy, u kobiet głównie w linii przedziałka. Mieszki włosowe stopniowo się zmniejszają, a włosy stają się cieńsze i krótsze.
• Niedobory i choroby – niedobór żelaza, zaburzenia pracy tarczycy, choroby autoimmunologiczne, zaburzenia hormonalne, w tym zespół policystycznych jajników.
• Leki i leczenie – chemioterapia, niektóre leki przeciwzakrzepowe, retinoidy, część leków przeciwdepresyjnych i inne.
• Choroby skóry głowy – łojotokowe zapalenie skóry, grzybica, łuszczyca.
• Łysienie plackowate – autoimmunologiczne, z okrągłymi, gładkimi ogniskami pozbawionymi włosów.
• Uszkodzenia mechaniczne i nawyki – ciasne fryzury, nadmierne prostowanie, farbowanie, rozjaśnianie i zabiegi chemiczne uszkadzające łodygę włosa; u niektórych osób także kompulsywne wyrywanie włosów.

Szerzej o jednej z częstych przyczyn piszemy w artykule o objawach chorób tarczycy, a o hormonalnym tle wypadania włosów u kobiet – w artykule o zespole policystycznych jajników.

Wypadanie włosów u kobiet

U kobiet wypadanie włosów często dotyczy całej głowy i bywa związane ze zmianami hormonalnymi. Po porodzie, zwykle po 2–4 miesiącach, wypada wyraźnie więcej włosów, bo po ciąży większa ich liczba przechodzi jednocześnie w fazę spoczynku. Zjawisko jest przejściowe i zwykle mija w ciągu kilku miesięcy. O zdrowiu po porodzie piszemy w artykule o połogu.

W okresie okołomenopauzalnym włosy bywają cieńsze i rzadsze, a łysienie androgenowe się nasila. Więcej o tym etapie życia w artykule menopauza: objawy i leczenie. U kobiet częstą, a niedocenianą przyczyną jest też niedobór żelaza, zwłaszcza przy obfitych miesiączkach. Warto go sprawdzić badaniem, zanim zacznie się suplementację.

Wypadanie włosów u mężczyzn

U mężczyzn najczęstszą przyczyną jest łysienie androgenowe. Zaczyna się od cofania linii włosów na skroniach i przerzedzania na szczycie głowy, a z czasem ogniska mogą się łączyć. Proces ma podłoże genetyczne i hormonalne (wrażliwość mieszków na pochodne testosteronu) i jest postępujący, ale tempo bywa bardzo różne.

Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym większa szansa na zachowanie włosów, bo leki spowalniają proces, a nie odtwarzają martwych mieszków.

Jakie domowe sposoby można wypróbować?

Poniżej omawiamy popularne metody i to, co faktycznie o nich wiadomo. Żadna z nich nie zastępuje diagnostyki ani leczenia przyczyny.

Płukanki i maseczki ziołowe

Najczęściej poleca się pokrzywę, skrzyp, rozmaryn i rumianek. Płukanki z tych ziół mogą działać łagodząco i dodawać włosom połysku, ale nie ma solidnych dowodów, że zatrzymują wypadanie. Rozmaryn w postaci olejku był w niewielkich badaniach porównywany z minoksydylem w łysieniu androgenowym, a wyniki były obiecujące, ale dowody są wciąż ograniczone. O właściwościach pokrzywy piszemy osobno. Przy stosowaniu na skórę głowy możliwe jest uczulenie – zawsze wykonaj próbę na małym fragmencie skóry, a olejków eterycznych nie nakładaj nierozcieńczonych.

Cebula, czosnek, drożdże, jajko, ocet

Wcieranie soku z cebuli lub czosnku, maseczki z drożdży czy jajka są popularne w tradycji, ale brak dobrych badań potwierdzających ich skuteczność. Sok z cebuli i czosnek mogą podrażniać skórę głowy i powodować kontaktowe zapalenie skóry, a zapach utrzymuje się długo. Ocet jabłkowy w nierozcieńczonej formie może podrażniać. Więcej o jego realnych właściwościach w artykule o occie jabłkowym.

Oleje i masaż skóry głowy

Delikatny masaż może poprawiać komfort i ukrwienie skóry głowy, a oleje (np. kokosowy, rycynowy) zmniejszają łamliwość włosów i chronią je przed tarciem podczas mycia. Nie zatrzymują jednak wypadania wynikającego z działania hormonów czy choroby. Zbyt ciężkie oleje na skórze głowy mogą nasilać łojotok i łuszczenie.

Suplementy „na włosy"

Preparaty z biotyną, cynkiem, krzemem i mieszankami witamin są bardzo popularne, ale u osób bez niedoborów nie ma wiarygodnych dowodów, że przyspieszają wzrost włosów lub zatrzymują ich wypadanie. Niedobór biotyny jest rzadki. Dodatkowo biotyna w większych ilościach może zafałszowywać wyniki niektórych badań laboratoryjnych, np. hormonów tarczycy, dlatego przed pobraniem krwi poinformuj o niej lekarza lub laboratorium.

Co ma realne uzasadnienie?

• Leczenie przyczyny – uzupełnienie niedoboru żelaza (po potwierdzeniu badaniami), wyrównanie choroby tarczycy, zmiana leku w porozumieniu z lekarzem, leczenie choroby skóry głowy.
• Minoksydyl w płynie lub pianie – lek dostępny bez recepty, stosowany w łysieniu androgenowym u kobiet i mężczyzn. Może spowalniać proces i poprawiać gęstość włosów, ale działa tylko w trakcie stosowania, a efekty widać po kilku miesiącach. Początkowo może nasilać wypadanie, a na skórze powodować podrażnienie. Nie jest wskazany w ciąży i karmieniu piersią.
• Finasteryd – lek na receptę dla mężczyzn z łysieniem androgenowym, wymaga konsultacji z lekarzem, bo może powodować działania niepożądane, m.in. ze strony życia seksualnego. Nie jest stosowany u kobiet w ciąży ani planujących ciążę, a tabletek nie może dotykać kobieta w ciąży.
• Leczenie specjalistyczne – w łysieniu plackowatym dermatolog może zaproponować m.in. miejscowe sterydy, wstrzyknięcia w ogniska lub nowoczesne leki ogólne. Zabiegi takie jak osocze bogatopłytkowe czy lasery mają ograniczone dowody skuteczności i wymagają oceny specjalisty.
• Delikatna pielęgnacja – łagodny szampon, unikanie ciasnych fryzur i zbyt gorącego prostowania, ograniczenie agresywnych zabiegów chemicznych.
• Zbilansowana dieta – dostarczająca białko, żelazo, cynk i witaminy. Suplementy mają sens głównie wtedy, gdy wykazano niedobór; nadmiar niektórych, jak witamina A czy selen, może wręcz nasilać wypadanie.

O witaminach i składnikach mineralnych, które wpływają na stan włosów, przeczytasz w artykułach o witaminach z grupy B i mikroelementach.

Jakie badania zrobić przy wypadaniu włosów?

Zakres badań zależy od wywiadu i wyglądu włosów, ale najczęściej lekarz zleca:

• morfologię krwi,
• ferrytynę, czyli wskaźnik zapasów żelaza,
• TSH, a czasem hormony tarczycy,
• glukozę,
• przy podejrzeniu zaburzeń hormonalnych u kobiet – hormony płciowe,
• czasem witaminę D, B12 czy cynk, jeśli są powody do podejrzeń niedoboru.

Normy zależą od laboratorium, dlatego wynik zawsze oceniaj według zakresu podanego na wydruku, najlepiej razem z lekarzem. Skórę głowy ocenia się w dermatoskopie (trichoskopia), a w niejasnych przypadkach można pobrać wycinek skóry.

Jak zadbać o włosy, gdy wypadają?

• Myj głowę tak często, jak potrzebujesz, delikatnym szamponem; częste mycie nie powoduje wypadania.
• Rozczesuj włosy delikatnie, zaczynając od końców, i unikaj ciasnych kucyków oraz warkoczy.
• Ogranicz prostownice, lokówki i suszenie gorącym powietrzem.
• Nie rób sobie zabiegów z użyciem ostrych składników, jak niewyważone mieszanki ziół, cebuli czy octu.
• Zadbaj o sen, aktywność fizyczną i radzenie sobie ze stresem.
• Jeśli wypadanie jest dla ciebie bardzo trudne emocjonalnie, nie zostawiaj tego bez wsparcia – peruka, fryzura maskująca czy rozmowa ze specjalistą są uzasadnioną częścią radzenia sobie.

Czy wypadanie włosów można zatrzymać i czy włosy odrosną?

Po wypadaniu telogenowym włosy zwykle odrastają, gdy ustąpi przyczyna. W łysieniu androgenowym leczenie pomaga spowolnić proces i poprawić gęstość, ale po odstawieniu leków efekt stopniowo zanika. Łysienie plackowate bywa nieprzewidywalne – ogniska mogą odrosnąć samoistnie, ale choroba może też nawracać.

Są też rzadkie postacie łysienia bliznowaciejącego, w których mieszki są trwale niszczone. Dlatego tak ważne jest, by nie zwlekać z wizytą, gdy skóra głowy jest zaczerwieniona, bolesna lub łuszczy się, a włosy znikają w jednym miejscu.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do lekarza lub dermatologa warto się zgłosić, gdy:

• włosy wypadają intensywnie dłużej niż 2–3 miesiące,
• widać wyraźne przerzedzenie, szerszy przedziałek lub zakola,
• pojawiły się okrągłe ogniska bez włosów,
• wypadaniu towarzyszą zmęczenie, zmiany wagi, nieregularne miesiączki, nadmierne owłosienie, bóle stawów albo zmiany skórne na głowie – łuszczenie, zaczerwienienie, świąd, bolesność,
• wypadanie rozpoczęło się po zmianie leku lub w trakcie terapii,
• problem dotyczy dziecka lub nastolatka.

Pilniej skonsultuj się z lekarzem, jeśli skóra głowy jest bolesna, zaczerwieniona, ropieje albo pojawiają się blizny – może to oznaczać zakażenie lub łysienie bliznowaciejące, które trzeba leczyć szybko.

Lekarz może zlecić badania, np. morfologię, ferrytynę, hormony tarczycy i ocenę skóry głowy w dermatoskopie. Wczesne rozpoznanie zwiększa szansę, że uda się zatrzymać wypadanie, zwłaszcza przy łysieniu androgenowym i plackowatym.