Poronienie – objawy, przyczyny, leczenie i wsparcie po stracie ciąży

Poronienie to samoistna utrata ciąży przed ukończeniem 22. tygodnia, najczęściej w pierwszych 12 tygodniach. Zdarza się często: kończy się tak co najmniej kilkanaście procent rozpoznanych ciąż, a wiele kobiet doświadcza tego w swoim życiu. Mimo to dla każdej z nich jest to osobiste, często bardzo bolesne przeżycie.

Jeśli to Ciebie dotyczy, najważniejsze jest to, żebyś wiedziała: poronienie bardzo rzadko jest czyjąkolwiek winą. Nie musisz od razu wszystko rozumieć ani się z tym mierzyć w pośpiechu. Poniżej opisujemy objawy, przyczyny, to, co dzieje się w szpitalu lub w gabinecie, oraz jak zadbać o siebie po stracie ciąży. Ogólny obraz wczesnej ciąży znajdziesz w artykule ciąża miesiąc po miesiącu.

Jakie są objawy poronienia?

Najczęstszym objawem poronienia jest krwawienie z dróg rodnych w ciąży, od plamienia po obfite krwawienie ze skrzepami. Towarzyszyć mu może ból lub skurcze w podbrzuszu, ból krzyża, a czasem wydalenie tkanek. Nagłe zniknięcie objawów ciąży, takich jak nudności czy tkliwość piersi, bywa niepokojące, ale samo w sobie nie jest rozpoznaniem.

Krwawienie we wczesnej ciąży nie zawsze oznacza poronienie: u wielu kobiet plamienie się zdarza, a ciąża przebiega dalej prawidłowo. Nie da się tego ocenić w domu, dlatego każde krwawienie należy zgłosić lekarzowi. Czasem poronienie przebiega bez żadnych objawów i wykrywa się je dopiero w badaniu USG (poronienie zatrzymane).

Czym różni się plamienie od krwawienia?

Plamienie to niewielka ilość jasnej lub brunatnej wydzieliny, widoczna na papierze lub wkładce. Krwawienie to wyraźnie większa ilość krwi, wymagająca podpaski. Nie ma jednak prostej granicy: ocena zależy od badania i USG, a nie od samej ilości krwi. Więcej o wczesnych objawach i niepokojących sygnałach znajdziesz w artykule pierwsze objawy ciąży.

Jakie są rodzaje poronienia?

Lekarze dzielą poronienia według tego, co dzieje się z ciążą i szyjką macicy. To pomaga wybrać właściwe postępowanie.

Rodzaj	Co się dzieje
Poronienie zagrażające	Krwawienie lub ból, ale szyjka jest zamknięta, a ciąża nadal się rozwija.
Poronienie w toku	Szyjka jest rozwarta, a ciąża jest w trakcie wydalania.
Poronienie niezupełne	Część tkanek została wydalona, a część pozostała w macicy.
Poronienie zupełne	Macica opróżniła się samoistnie.
Poronienie zatrzymane	Zarodek lub płód obumarł, ale nie został jeszcze wydalony; często bez objawów.

Pojęcie „puste jajo płodowe" oznacza, że w pęcherzyku ciążowym nie rozwinął się zarodek lub przestał się rozwijać. To także jeden z rodzajów wczesnej utraty ciąży.

Dlaczego dochodzi do poronienia?

Najczęstszą przyczyną wczesnych poronień są przypadkowe nieprawidłowości chromosomalne zarodka, które powstały podczas zapłodnienia lub pierwszych podziałów komórek. Taki zarodek nie jest w stanie prawidłowo się rozwijać, a organizm przerywa ciążę. Nie wynika to z tego, co zrobiłaś lub czego nie zrobiłaś.

Rzadziej przyczyną są:

• wady budowy macicy lub niewydolność szyjki macicy,
• choroby matki, takie jak źle wyrównana cukrzyca, choroby tarczycy lub niektóre choroby autoimmunologiczne (m.in. zespół antyfosfolipidowy),
• ciężkie infekcje,
• niektóre leki i substancje (alkohol, papierosy, narkotyki),
• wiek matki, zwłaszcza po 35. roku życia, ponieważ rośnie odsetek zarodków z nieprawidłowymi chromosomami.

Często przyczyny nie udaje się ustalić i nie jest to powód do niepokoju: to normalne, że wiele poronień pozostaje bez wyjaśnienia.

Czy poronienie może być moją winą?

Nie. Nie ma dowodów, że poronienie powodują typowy stres, praca, umiarkowany wysiłek, podróże, współżycie, kawa w rozsądnych ilościach, upadek podczas zwykłej codziennej aktywności ani to, że ktoś o czymś zapomniał lub coś zjadł. Poczucie winy jest częste, ale zwykle nieuzasadnione. Zastanawianie się „co zrobiłam źle" jest jedną z naturalnych reakcji na stratę, ale odpowiedź najczęściej brzmi: nic.

Jeśli pijesz alkohol lub palisz, rzucenie jest ważne, ale nie jako rozliczanie się z przeszłości, tylko troska o siebie i przyszłe ciąże. Na temat bliskości w ciąży piszemy w artykule seks w ciąży: współżycie nie powoduje poronienia.

Co dzieje się medycznie po rozpoznaniu poronienia?

Lekarz zwykle zleca USG, a czasem także oznaczenie hormonu ciążowego (beta-hCG) we krwi, czasem dwukrotnie w odstępie kilku dni. W zależności od sytuacji i Twoich preferencji możliwe są trzy sposoby postępowania:

• Postępowanie wyczekujące – czeka się, aż organizm samodzielnie wydali ciążę. Może to trwać od kilku dni do kilku tygodni, a krwawienie bywa obfite, z silnym bólem. Warto ustalić, kiedy zgłosić się na kontrolę i co oznacza zbyt obfite krwawienie.
• Leczenie farmakologiczne – leki pobudzające macicę do opróżnienia się, podawane pod kontrolą lekarza.
• Zabieg chirurgiczny – opróżnienie macicy w krótkim znieczuleniu (łyżeczkowanie lub aspiracja próżniowa). Jest wskazany m.in. przy obfitym krwawieniu lub podejrzeniu zakażenia.

Żadne z tych rozwiązań nie jest z założenia „lepsze": wybór zależy od stanu zdrowia, tygodnia ciąży i Twojej decyzji. Masz prawo zapytać o wszystkie możliwości, o ich ryzyko i o to, co będziesz czuć. Jeśli masz grupę krwi Rh ujemną, lekarz może zaproponować podanie immunoglobuliny anty-D. Zapytaj też, czy materiał można zbadać (np. genetycznie), zwłaszcza po kolejnych stratach.

Jak długo trwa krwawienie po poronieniu?

Krwawienie po poronieniu trwa zwykle od kilku dni do około dwóch tygodni i stopniowo słabnie. Może zmieniać się z jasnego w brunatne, a ból przypomina silną miesiączkę. Test ciążowy może jeszcze przez kilka tygodni dawać wynik dodatni, bo hormon ciążowy spada powoli, więc nie wykonuj go zbyt wcześnie na własną rękę.

Przez pewien czas lekarze zwykle zalecają ostrożność: używanie podpasek zamiast tamponów, rezygnację z kąpieli w wannie i unikanie współżycia, aż krwawienie ustąpi, ze względu na ryzyko zakażenia. Szczegóły omów z lekarzem. Pierwsza miesiączka wraca zwykle po kilku tygodniach. Jeśli chcesz lepiej poznać zasady cyklu, przeczytaj artykuł cykl miesiączkowy.

Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza lub na izbę przyjęć?

Skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem lub jedź do szpitala (w ciężkich sytuacjach wezwij pogotowie, 112), jeśli:

• krwawienie jest bardzo obfite, np. przemaczasz podpaskę w ciągu godziny lub krew nie zatrzymuje się przez kilka godzin,
• masz silny ból brzucha, zwłaszcza jednostronny lub promieniujący do barku,
• masz zawroty głowy, omdlenia, bladość lub przyspieszone tętno,
• wystąpiła gorączka, dreszcze lub cuchnące upławy (mogą wskazywać na zakażenie),
• krwawienie lub ból pojawiły się, a nie wiesz jeszcze, gdzie rozwija się ciąża – podejrzenie ciąży pozamacicznej to stan zagrożenia życia.

Warto zgłosić się do lekarza także wtedy, gdy krwawienie lub ból nie ustępują po kilku dniach od poronienia albo gdy po kilku tygodniach nie wraca miesiączka.

Jak wygląda wsparcie emocjonalne po poronieniu?

Strata ciąży to żałoba, nawet jeśli była wczesna. Możesz odczuwać smutek, złość, pustkę, ulgę, poczucie winy, zazdrość wobec innych ciężarnych albo zupełnie nic. Wszystkie te reakcje są prawidłowe, a ich nasilenie bywa różne. Wahania nastroju są częściowo związane ze zmianami hormonalnymi po utracie ciąży.

Co może pomóc:

• pozwolenie sobie na żałobę i czas na dojście do siebie, także wolne od pracy, jeśli go potrzebujesz,
• rozmowa z partnerem, bliską osobą lub kimś, kto przeszedł podobne doświadczenie; partner również przeżywa stratę, choć może inaczej,
• grupy wsparcia i organizacje pomagające rodzicom po stracie dziecka,
• rozmowa z psychologiem, jeśli smutek lub lęk nie słabną, utrudniają codzienne funkcjonowanie lub pojawiają się myśli o skrzywdzeniu siebie – zob. depresja – objawy.

Nie musisz „brać się w garść". Jeśli ktoś mówi „to tylko wczesna ciąża" lub „będzie następna", nie masz obowiązku się z tym zgadzać. Masz prawo do swoich uczuć i do tego, by nazwać tę stratę po swojemu. Jeżeli czujesz, że sama sobie nie radzisz, poproś o pomoc: to nie słabość, tylko troska o siebie.

Jak wspierać partnerkę lub bliską osobę po poronieniu?

Najlepsza jest obecność i uważne słuchanie, a nie rady czy pocieszanie na siłę. Unikaj zdań, które umniejszają stratę („przynajmniej to było wcześnie"). Zapytaj, czego dana osoba potrzebuje, i pomóż w codziennych sprawach. Pamiętaj, że partner także może potrzebować wsparcia, choć często nie mówi o tym głośno.

Kiedy można ponownie starać się o dziecko?

Nie ma jednej odpowiedzi. Z medycznego punktu widzenia po wczesnym, niepowikłanym poronieniu wiele kobiet może starać się o ciążę, gdy fizycznie i psychicznie jest na to gotowa. Owulacja wraca zwykle w ciągu kilku tygodni, więc jest możliwa jeszcze przed pierwszą miesiączką. Dawniej zalecano czekanie kilku miesięcy, ale współczesne dane sugerują, że u większości kobiet nie jest to konieczne. Kluczowe jest to, co czujesz Ty i partner.

Jeśli potrzebujesz czasu, pamiętaj o skutecznej antykoncepcji (zob. metody antykoncepcji). Jeśli poronienie było powikłane lub nastąpiło w późniejszym tygodniu, lekarz może zalecić inne postępowanie.

Planując kolejną ciążę, warto rozpocząć przyjmowanie kwasu foliowego i omówić z lekarzem choroby przewlekłe oraz leki. Więcej o przygotowaniach w artykule planowanie ciąży. Większość kobiet po jednym poronieniu rodzi później zdrowe dziecko. Lęk przed kolejną ciążą jest normalny i warto o nim rozmawiać z lekarzem lub położną.

Co to jest poronienie nawracające?

O poronieniu nawracającym mówi się, gdy kobieta utraciła dwie lub więcej ciąż pod rząd (w niektórych definicjach trzy). Dotyczy to niewielkiego odsetka par. Wtedy zaleca się diagnostykę, aby poszukać możliwych przyczyn, m.in.:

• badania w kierunku zespołu antyfosfolipidowego,
• ocenę budowy macicy (USG, a czasem inne badania),
• kontrolę tarczycy i glikemii,
• badania genetyczne (kariotyp rodziców) w wybranych przypadkach.

U wielu par przyczyny nie udaje się znaleźć, ale nawet wtedy szanse na zakończoną powodzeniem kolejną ciążę są zwykle dobre. Diagnostykę prowadzi ginekolog lub poradnia leczenia niepłodności i poronień; zob. także przyczyny niepłodności. Jeśli kolejna ciąża się rozwija, lekarz może zaproponować częstsze kontrole. Leczenie, jeśli wykryje się konkretne zaburzenie, ustala lekarz.

Poronienie w późniejszych tygodniach

Utrata ciąży w drugim trymestrze bywa związana z innymi przyczynami niż wczesne poronienie, np. z niewydolnością szyjki macicy, infekcją lub chorobami łożyska, i ma często cięższy przebieg emocjonalny. W szpitalu tej sytuacji poświęca się szczególną uwagę, a rodzice mają prawo do informacji i do decyzji dotyczących np. pożegnania z dzieckiem. Zasady formalne zależą od tygodnia ciąży, dlatego zapytaj o nie zespół opiekujący się Tobą w szpitalu.

Utrata ciąży w późniejszym czasie wymaga zwykle dokładniejszego wyjaśnienia przyczyn i planu opieki przy kolejnej ciąży. Jeśli tak się stało, nie wahaj się prosić o spotkanie z lekarzem, na którym omówicie wszystkie pytania.