Nudności w ciąży – kiedy się zaczynają, kiedy mijają i co pomaga

Nudności w ciąży, z wymiotami lub bez nich, to jedna z najczęstszych dolegliwości wczesnej ciąży i dotyczą większości kobiet. Zwykle zaczynają się około 5.–6. tygodnia, nasilają do mniej więcej 9. tygodnia, a mijają na przełomie pierwszego i drugiego trymestru. Choć bywają bardzo uciążliwe, w typowej postaci nie szkodzą dziecku i z czasem ustępują.

Potoczna nazwa „mdłości poranne" bywa myląca: u wielu kobiet nudności trwają cały dzień, a u niektórych nasilają się wieczorem. Poniżej wyjaśniamy, skąd się biorą, ile trwają, co może pomóc, kiedy konieczne jest leczenie farmakologiczne i kiedy dolegliwości przestają być „zwykłe" i wymagają szybkiej pomocy medycznej. Szerszy obraz wczesnej ciąży znajdziesz w artykule ciąża miesiąc po miesiącu.

Skąd biorą się nudności w ciąży?

Dokładna przyczyna nie jest do końca poznana. Najczęściej wiąże się je z gwałtownymi zmianami hormonalnymi we wczesnej ciąży, zwłaszcza z wysokim stężeniem hormonu produkowanego przez łożysko (hCG), z podwyższonym poziomem estrogenów i progesteronu, ze zwiększoną wrażliwością na zapachy oraz ze spowolnioną pracą przewodu pokarmowego. Dlatego dolegliwości są zwykle najsilniejsze w pierwszym trymestrze.

Wiele kobiet pyta, czy nudności mają związek z płcią dziecka lub „dobrą" ciążą. Nasilenie mdłości nie mówi nic o płci ani o tym, czy ciąża przebiega prawidłowo. Brak nudności również nie jest powodem do niepokoju: wiele zdrowych ciąż przebiega bez nich.

Czynniki, które mogą nasilać nudności

• ciąża mnoga lub wyższe stężenie hCG,
• ciężkie nudności w poprzedniej ciąży lub wśród bliskich krewnych,
• choroba lokomocyjna lub migreny w przeszłości,
• zmęczenie, niedobór snu i długie przerwy między posiłkami,
• stres, silne zapachy, tłuste jedzenie,
• preparaty z żelazem i niektóre witaminy ciążowe przyjmowane na czczo.

Kiedy zaczynają się i kiedy kończą nudności w ciąży?

Nudności zaczynają się zwykle między 4. a 9. tygodniem ciąży, są najsilniejsze około 8.–12. tygodnia, a u większości kobiet słabną pod koniec pierwszego trymestru, czyli około 13.–16. tygodnia. U części utrzymują się dłużej, czasem do połowy ciąży, a rzadko do jej końca.

Okres	Co zwykle się dzieje
4.–6. tydzień	pierwsze mdłości, nadwrażliwość na zapachy
8.–12. tydzień	największe nasilenie, ewentualne wymioty
13.–16. tydzień	u większości poprawa, wraca apetyt
po 20. tygodniu	u nielicznych nudności utrzymują się dłużej

To orientacyjne ramy; każda ciąża jest inna. Jeśli nudności pojawiają się po raz pierwszy dopiero w drugim lub trzecim trymestrze, powiedz o tym lekarzowi, bo mogą mieć inną przyczynę, na przykład zatrucie pokarmowe, zakażenie, choroby wątroby lub pęcherzyka żółciowego, a w późnej ciąży stan przedrzucawkowy.

Jeśli dolegliwości nagle znikną we wczesnej ciąży, zwykle też nie oznacza to kłopotów, ale gdy Cię to niepokoi, możesz poprosić o kontrolę u lekarza lub położnej. Objawy ciąży opisuje artykuł pierwsze objawy ciąży.

Co pomaga na nudności w ciąży?

Nie ma jednego sposobu, który działa na wszystkie kobiety. Warto próbować prostych rozwiązań i zostać przy tych, które pomagają Tobie. Poniżej zebrano postępowanie od najłagodniejszego.

Jedzenie i picie

• jedz małe porcje, ale często, bo pusty żołądek nasila mdłości; przekąskę (sucharek, krakers) trzymaj przy łóżku i zjedz jeszcze przed wstaniem,
• wybieraj to, co Ci odpowiada: zwykle łatwiej tolerowane są potrawy suche, chłodne, mało pachnące, a gorzej tłuste i mocno przyprawione,
• pij małymi łykami, między posiłkami, a nie do posiłku; chłodne napoje, lód lub woda z cytryną bywają lepiej tolerowane,
• jeśli czujesz mdłości po zjedzeniu dużego posiłku, rozdziel go na kilka mniejszych,
• białko (np. jogurt, jajko, chude mięso) bywa lepsze na mdłości niż same węglowodany proste, ale kieruj się własną tolerancją.

W pierwszych tygodniach nie musisz idealnie się odżywiać. Jeśli przez jakiś czas jesz tylko to, co jesteś w stanie zjeść, zwykle nie szkodzi to dziecku, bo jego zapotrzebowanie jest jeszcze niewielkie. Więcej o jedzeniu w ciąży przeczytasz w artykule dieta w ciąży.

Zapachy, otoczenie i rytm dnia

• wietrz pomieszczenia i unikaj zapachów, które wywołują mdłości; gotowanie możesz zlecić komuś innemu,
• wstawaj powoli, bo gwałtowne ruchy nasilają nudności,
• dbaj o odpoczynek i sen – zmęczenie wyraźnie pogarsza samopoczucie,
• zamiast długich przerw w jedzeniu stosuj stałe godziny przekąsek,
• delikatny ruch na świeżym powietrzu pomaga części kobiet (zob. aktywność fizyczna w ciąży).

Imbir i akupresura

Imbir jest często polecany, a w części badań wykazano niewielki, możliwy korzystny wpływ na nudności. Jeśli chcesz go stosować, najlepiej w postaci pokarmu (napar, kawałek korzenia) i w umiarkowanych ilościach, a nie skoncentrowanych preparatów. Skoncentrowane produkty z imbirem warto omówić z lekarzem, zwłaszcza przy zaburzeniach krzepnięcia lub przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych. Więcej o tej roślinie przeczytasz w artykule imbir.

Opaski uciskające punkt na nadgarstku (akupresura) mają niejednoznaczne dowody skuteczności, ale są bezpieczne i niektóre kobiety odczuwają ulgę. Podobnie bywa z miętą czy cytryną: nie ma mocnych dowodów, ale nie szkodzą, jeśli pomagają.

Witamina B6 i leki przeciwwymiotne

Gdy samo postępowanie dietetyczne nie wystarcza, lekarz może zaproponować witaminę B6 (pirydoksynę), czasem w połączeniu z lekiem przeciwhistaminowym, a w cięższych przypadkach inne leki przeciwwymiotne uznawane za bezpieczne w ciąży. Wybór preparatu, dawkę i czas leczenia ustala lekarz. Nie sięgaj po leki ani suplementy na własną rękę i nie stosuj ziołowych „środków na mdłości" bez konsultacji; ogólne zasady opisuje artykuł leki w ciąży. Wczesne leczenie często zapobiega pogorszeniu do ciężkiej postaci.

Witaminy ciążowe i żelazo

Niektóre kobiety zauważają, że witaminy dla ciężarnych, zwłaszcza zawierające żelazo, nasilają mdłości. Nie odstawiaj ich jednak samodzielnie, zwłaszcza kwasu foliowego. Omów to z lekarzem – może zaproponować zmianę pory przyjmowania, przyjmowanie z posiłkiem lub inny preparat. Zagadnienia suplementacji opisano w artykule suplementy w ciąży.

Czym są ciężkie wymioty ciężarnych (hiperemesis gravidarum)?

Hiperemesis gravidarum to ciężka postać nudności i wymiotów w ciąży, prowadząca do odwodnienia, utraty masy ciała i zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej. Dotyczy niewielkiego odsetka kobiet. To choroba wymagająca leczenia, często w szpitalu, a nie „przesadne reagowanie na ciążę".

Na możliwość ciężkiej postaci wskazują:

• wymioty wiele razy w ciągu dnia, uniemożliwiające jedzenie i picie,
• wyraźna utrata masy ciała (lekarze zwracają uwagę, gdy jest to kilka procent masy sprzed ciąży),
• objawy odwodnienia: bardzo ciemny, skąpy mocz lub brak oddawania moczu przez wiele godzin, suchość w ustach, zawroty głowy, kołatanie serca,
• osłabienie, trudności z wstaniem z łóżka, nadmierne ślinienie się,
• zaburzenia elektrolitowe stwierdzone w badaniach krwi i obecność ciał ketonowych w moczu.

Leczenie obejmuje nawadnianie (często dożylne), uzupełnianie elektrolitów i witamin oraz leki przeciwwymiotne dobrane przez lekarza. Szczególnie ważne jest uzupełnianie tiaminy (witaminy B1) u kobiet z długotrwałymi wymiotami, bo jej niedobór może prowadzić do groźnych powikłań neurologicznych. Przy odpowiednim leczeniu większość kobiet wraca do zdrowia, a ciąża rozwija się prawidłowo. Ciężkie wymioty bywają wyczerpujące psychicznie; nie wahaj się poprosić o wsparcie bliskich i lekarza.

Kiedy nudności w ciąży wymagają pilnej pomocy?

Skontaktuj się z lekarzem lub położną tego samego dnia, a jeśli to niemożliwe, zgłoś się na izbę przyjęć lub szpitalny oddział ratunkowy (w ciężkich przypadkach wezwij pogotowie, numer 112), gdy:

• nie jesteś w stanie utrzymać płynów dłużej niż kilkanaście godzin, a wymioty trwają cały czas,
• nie oddajesz moczu od wielu godzin lub mocz jest bardzo ciemny,
• masz zawroty głowy, omdlewasz, serce bije Ci szybko,
• chudniesz w szybkim tempie,
• wymiotom towarzyszy gorączka, silny ból brzucha, biegunka lub krew w wymiocinach,
• wymioty pojawiły się dopiero w późniejszych tygodniach ciąży lub towarzyszy im silny ból głowy, zaburzenia widzenia czy żółtaczka,
• nudności są połączone z krwawieniem z dróg rodnych lub silnym bólem podbrzusza,
• pojawiają się splątanie, zaburzenia równowagi lub widzenia podwójnego.

Jeśli nie masz pewności, czy dolegliwości są „normalne", lepiej zapytać: nikt nie uzna tego za przesadę.

Czy nudności szkodzą dziecku?

Zwykłe nudności ciążowe, nawet z wymiotami kilka razy dziennie, nie szkodzą dziecku, o ile możesz pić i nie tracisz znacząco na wadze. Ryzykowne są dopiero skutki odwodnienia i niedożywienia w ciężkiej postaci, dlatego tak ważne jest wczesne leczenie. Niektóre badania sugerowały nawet nieco mniejsze ryzyko poronienia u kobiet z nudnościami, ale nie jest to reguła i nie powinno budzić niepokoju u kobiet bez tych dolegliwości. Objawy poronienia opisuje artykuł poronienie – objawy i przyczyny.

Nudności a praca, relacje i samopoczucie psychiczne

Długotrwałe nudności zaburzają codzienne funkcjonowanie: utrudniają pracę, dojazd, spotkania i opiekę nad starszymi dziećmi. Wiele kobiet ukrywa ciążę we wczesnym okresie, więc musi radzić sobie samotnie. Dolegliwości mogą być powodem obniżonego nastroju, drażliwości i poczucia izolacji. To częste i zrozumiałe.

Możesz poprosić lekarza o zwolnienie, jeśli nudności uniemożliwiają pracę. Rozmowa z bliskimi, wsparcie położnej i kontakt z innymi kobietami w ciąży potrafią zmniejszyć napięcie. Jeśli obniżony nastrój nie mija lub pojawiają się myśli rozpaczliwe, skontaktuj się z lekarzem; pomoc jest dostępna także w ciąży.

Nudności a inne dolegliwości trawienne w ciąży

Zgaga, odbijanie, wzdęcia i zaparcia często towarzyszą nudnościom. Wolniejsza praca jelit i hormony odpowiadają za wiele z nich. O jednej z najczęstszych dolegliwości piszemy w artykule zaparcia w ciąży. Ślinotok, metaliczny smak w ustach i niechęć do niektórych potraw także są częste i zwykle mijają.

Po wymiotach nie myj zębów od razu: kwas żołądkowy rozmiękcza szkliwo. Lepiej przepłukać usta wodą, a zęby wyszczotkować po kilkunastu minutach. Dbanie o zęby jest w ciąży ważne, bo dziąsła łatwiej się zapalają.

Czy nudności wrócą w kolejnej ciąży?

Mogą, ale nie zawsze. Jeśli w poprzedniej ciąży miałaś ciężkie wymioty, powiedz o tym lekarzowi na wczesnym etapie, bo ryzyko nawrotu jest większe i można wcześniej zaplanować postępowanie. Niektóre kobiety rozpoczynają leczenie profilaktycznie jeszcze przed nasileniem objawów. Warto też zaplanować wsparcie w domu na najtrudniejsze tygodnie.